नर्वेमा कामदारका आधारभूत अधिकार: तलब, काम गर्ने समय, बिदाको पैसा र रोजगार सम्झौता

नर्वेमा काम गर्दा तपाईंको तलब कति हुन्छ भन्ने कुरा मात्र महत्त्वपूर्ण हुँदैन। तपाईंले लिखित रोजगार सम्झौता पाउनुभएको छ कि छैन, काम गरेको सबै समय दर्ता गरिएको छ कि छैन, ओभरटाइमको उचित भुक्तानी पाइरहनुभएको छ कि छैन र बिदाको पैसा सही रूपमा गणना गरिएको छ कि छैन भन्ने कुरा पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

नियम थाहा नभएका कारण कतिपय कामदारले आफूले पाउनुपर्ने तलब, बिदा वा अन्य सुविधा माग्न सक्दैनन्। विशेष गरी नयाँ काम सुरु गर्दा रोजगारदाताले दिएको कागज नपढी हस्ताक्षर गर्ने, तलबको विवरण नराख्ने वा मौखिक सम्झौतामै काम गर्ने बानीले पछि समस्या निम्त्याउन सक्छ।

रोजगार सम्झौता (arbeidsavtale) पाउनु तपाईंको अधिकार हो

नर्वेमा काम गर्ने प्रत्येक कामदारसँग लिखित रोजगार सम्झौता हुनुपर्छ। यो नियम स्थायी, अस्थायी, पूर्णकालीन र आंशिक सबै प्रकारका रोजगारीमा लागू हुन्छ। सम्झौता तयार गर्ने जिम्मेवारी रोजगारदाताको हो।

यदि रोजगारी एक महिनाभन्दा बढी समय चल्ने हो भने रोजगार सम्झौता सकेसम्म चाँडो र काम सुरु गरेको सात दिनभित्र तयार हुनुपर्छ। रोजगारी एक महिना वा सोभन्दा छोटो अवधिको हो भने सम्झौता काम सुरु भएको दिनमै उपलब्ध हुनुपर्छ।

रोजगार सम्झौतामा सामान्यतया यी कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ:

• रोजगारदाता र कामदारको नाम
• कार्यस्थल वा काम गर्ने स्थान
• पद र मुख्य जिम्मेवारी
• जागिर स्थायी हो वा अस्थायी
• काम सुरु हुने मिति
• काम गर्ने दैनिक वा साप्ताहिक समय
• तलब र तलब भुक्तानी हुने मिति
• साँझ, राति, सप्ताहन्त वा सार्वजनिक बिदामा काम गर्दा पाइने अतिरिक्त सुविधा
• बिदा र बिदाको पैसा
• परीक्षण अवधि (prøvetid), लागू भएमा
• जागिर छोड्दा वा हटाउँदा लागू हुने सूचना अवधि
• सामूहिक सम्झौता (tarrifavtale) लागू हुन्छ वा हुँदैन

सम्झौतामा लेखिएको कुनै कुरा कानुनले दिएको न्यूनतम अधिकारभन्दा कमजोर छ भने हस्ताक्षर गरेको आधारमा मात्रै कानुनी अधिकार समाप्त हुँदैन। तर आफूले हस्ताक्षर गर्न लागेको कुरा बुझ्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

सम्झौता नबुझिएमा तुरुन्तै हस्ताक्षर गर्नुपर्ने दबाब स्वीकार नगर्नुहोस्। त्यसको प्रतिलिपि माग्नुहोस्, पढ्नुहोस् र आवश्यक परे ट्रेड युनियन, कानुनी सल्लाहकार वा सम्बन्धित निकायसँग सहायता लिनुहोस्। Arbeidstilsynet ले विभिन्न भाषामा रोजगार सम्झौताको नमुना पनि उपलब्ध गराएको छ।

तलब कति हुनुपर्छ?

नर्वेमा सबै कामदारका लागि लागू हुने एउटै राष्ट्रिय न्यूनतम तलब छैन। अधिकांश क्षेत्रमा तलब रोजगारदाता र कामदारबीचको सम्झौताबाट निर्धारण हुन्छ। सहमत भएको तलब लिखित रोजगार सम्झौतामा उल्लेख हुनुपर्छ।

तर केही निश्चित क्षेत्रमा कानुनी रूपमा लागू हुने न्यूनतम तलब तोकिएको हुन्छ। हाल यस्ता क्षेत्रमा निर्माण, सरसफाइ, कृषि तथा बागवानी, होटल तथा खानपान, सडकमार्फत मालवाहक यातायात र केही अन्य उद्योग पर्छन्।

दरहरू समयअनुसार परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले आफ्नो क्षेत्रको पछिल्लो दर Arbeidstilsynet को आधिकारिक वेबसाइटमा जाँच गर्नुपर्छ।

सामूहिक सम्झौता (tarrifavtale) लागू भएको कार्यस्थलमा तलब, काम गर्ने समय, ओभरटाइम, साँझ तथा रातिको भत्ता र अन्य सुविधाका अझ राम्रो नियम हुन सक्छन्।

तलब बैंक खातामा आउनुपर्छ

रोजगारदाताले सामान्यतया तलब कामदारको बैंक खातामा पठाउनुपर्छ। तलब कुन मितिमा भुक्तानी हुन्छ भन्ने कुरा रोजगार सम्झौतामा लेखिएको हुनुपर्छ। नर्वेमा महिनामा एकपटक तलब दिने प्रचलन सामान्य छ।

तलब आउँदा तपाईंले तलबको विवरण (lønnsslipp) पाउनुपर्छ। त्यसमा सामान्यतया यी कुरा देखिन्छन्:

• कुल तलब
• कर कटौती
• काम गरेको समय
• ओभरटाइम वा अन्य भत्ता
• अन्य वैध कटौती
• अन्तिम रूपमा खातामा आउने रकम

तलबको विवरण र बैंकमा आएको रकम मिलेको छ कि छैन नियमित रूपमा जाँच गर्नुहोस्। रोजगार सम्झौता, कामको सूची, सिफ्ट तालिका, तलबको विवरण र रोजगारदातासँग भएका महत्त्वपूर्ण सन्देश सुरक्षित राख्नु राम्रो हुन्छ।

साँझ, राति वा सप्ताहन्तमा काम गर्दा सधैँ अतिरिक्त भत्ता पाइन्छ?

साँझ, राति, शनिबार, आइतबार वा अन्य सार्वजनिक बिदामा काम गरेको आधारमा सधैँ स्वतः अतिरिक्त भत्ता पाइन्छ भन्ने हुँदैन।

यस्तो भत्ता रोजगार सम्झौता, आन्तरिक नियम वा सामूहिक सम्झौताबाट निर्धारण हुन सक्छ। सम्बन्धित भत्ता र तलबका फरक अंश रोजगार सम्झौतामा छुट्टाछुट्टै देखाइनुपर्छ।

तर १ मे र १७ मे मा काम गर्दा विशेष कानुनी नियम लागू हुन्छ। यी दिन काम गर्ने व्यक्तिलाई सामान्य तलबका साथै अतिरिक्त भुक्तानीको अधिकार हुन्छ। कुनै सम्झौता वा निर्धारित दर नभए सो अतिरिक्त भुक्तानी सामान्य तलबको कम्तीमा ५० प्रतिशत हुनुपर्छ।

त्यसैले नयाँ काम सुरु गर्दा यस्ता प्रश्न स्पष्ट रूपमा सोध्नुहोस्:

• राति काम गर्दा अतिरिक्त भत्ता पाइन्छ?
• आइतबार वा सार्वजनिक बिदामा काम गर्दा कति थपिन्छ?
• भत्ता रोजगार सम्झौतामा लेखिएको छ?
• कार्यस्थलमा सामूहिक सम्झौता लागू छ?

काम गर्ने समयको सीमा

काम गर्ने समय भन्नाले तपाईं रोजगारदाताको कामका लागि उपलब्ध रहेको समय बुझिन्छ। सामान्य अवस्थामा कानुनले तोकेको नियमित काम गर्ने समयको सीमा २४ घण्टामा नौ घण्टा र सात दिनमा ४० घण्टा हो। धेरै कार्यस्थलमा सम्झौता वा सामूहिक सम्झौताका कारण सातामा ३७.५ घण्टा काम गर्ने व्यवस्था हुन्छ।

सिफ्ट, रात्रिकालीन काम र आइतबारसहितको पालोमा काम गर्ने केही कामदारका लागि साप्ताहिक सीमा ३८ वा ३६ घण्टा हुन सक्छ।

रोजगारदाताले कामदारले वास्तवमा कति समय काम गरेको छ भन्ने विवरण लिखित रूपमा दर्ता गर्नुपर्छ। तपाईंले पनि आफ्नै रेकर्ड राख्नु उपयोगी हुन्छ, विशेष गरी:

• हरेक दिन काम सुरु र समाप्त गरेको समय
• लिएको विश्राम
• थप काम गरेको समय
• सिफ्ट परिवर्तन
• राति वा सप्ताहन्तमा गरेको काम

विश्राम र आरामको अधिकार

दैनिक काम गर्ने समय साढे पाँच घण्टाभन्दा बढी भए कम्तीमा एउटा विश्राम पाउने अधिकार हुन्छ। कामको अवधि र प्रकृतिअनुसार विश्रामको समय फरक हुन सक्छ।

यदि विश्रामको समयमा कार्यस्थल छोड्न पाइँदैन, उपयुक्त विश्राम कक्ष उपलब्ध छैन वा आवश्यक पर्दा काम गर्न तयार रहनुपर्छ भने त्यस्तो विश्राम काम गर्ने समयमै गणना हुन सक्ने अवस्था हुन्छ।

कामदारलाई दैनिक र साप्ताहिक आराम पनि आवश्यक हुन्छ। रोजगारदाताले काम गर्ने तालिका (turnus) बनाउँदा स्वास्थ्य, सुरक्षा र पर्याप्त आरामको ख्याल गर्नुपर्छ। लगातार लामो सिफ्ट वा अपर्याप्त आरामले स्वास्थ्य र सुरक्षामा असर पार्न सक्ने भएकाले काम गर्ने व्यवस्था सुरक्षित र उचित हुनुपर्छ।

अतिरिक्त काम र ओभरटाइम एउटै होइनन्

तपाईंले रोजगार सम्झौतामा तोकिएको समयभन्दा बढी काम गर्नुभयो भन्दैमा त्यो सबै समय कानुनी अर्थमा ओभरटाइम नहुन सक्छ।

उदाहरणका लागि तपाईंको सम्झौतामा दैनिक ७.५ घण्टा काम गर्ने लेखिएको छ तर एक दिन आठ घण्टा काम गर्नुभयो भने थप आधा घण्टा अतिरिक्त काम (merarbeid) हुन सक्छ। कानुनको सामान्य सीमाभन्दा, अर्थात् सामान्य अवस्थामा नौ घण्टा प्रतिदिन वा ४० घण्टा प्रतिसाता नाघेपछि गरिएको कामलाई ओभरटाइम मानिन्छ। तर रोजगार सम्झौता वा सामूहिक सम्झौताले अतिरिक्त काममा पनि ओभरटाइम भत्ता दिन सक्ने व्यवस्था गरेको हुन सक्छ।

ओभरटाइमलाई स्थायी काम गर्ने प्रणालीका रूपमा प्रयोग गर्न मिल्दैन। रोजगारदातासँग विशेष र सीमित अवधिको आवश्यकता हुँदा मात्र कामदारलाई ओभरटाइम लगाउन सकिन्छ।

ओभरटाइम काम गर्दा सामान्य घण्टाको तलबसँगै कम्तीमा ४० प्रतिशत अतिरिक्त भत्ता पाउनुपर्छ। ओभरटाइमको सट्टा पछि बिदा लिने सहमति गर्न सकिए पनि ४० प्रतिशतको ओभरटाइम भत्ता भने सामान्यतया भुक्तानी गर्नुपर्छ।

केही नेतृत्वदायी वा विशेष स्वतन्त्र पदमा ओभरटाइमसम्बन्धी सामान्य नियम लागू नहुन सक्छ। तर पदको नाममा “manager” वा “leader” लेखिएको आधारमा मात्रै कामदार स्वतः ओभरटाइमको अधिकारबाट बाहिरिँदैन। वास्तविक जिम्मेवारी, स्वतन्त्रता र कामको स्वरूप हेर्नुपर्छ।

वार्षिक बिदा र बिदाको पैसा फरक कुरा हुन्

नर्वेमा वार्षिक बिदा (ferie) र बिदाको पैसा (feriepenger) दुई फरक कुरा हुन्।

कानुनअनुसार कामदारले प्रत्येक वर्ष कम्तीमा २५ कार्यदिवस बिदा पाउँछन्। बिदाको हिसाबमा शनिबार पनि कार्यदिवस मानिने भएकाले यो सामान्यतया चार हप्ता र एक दिन बराबर हुन्छ। सामूहिक सम्झौता (tarrifavtale) लागू भएका धेरै कार्यस्थलमा पाँच हप्ताको बिदा हुन्छ।

कामदारले अघिल्लो वर्ष काम नगरेको भए पनि बिदा पाउने अधिकार हुन्छ। तर अघिल्लो वर्ष बिदाको पैसा कमाइएको छैन भने त्यो बिदाको अवधिमा पैसा उपलब्ध नहुन सक्छ।

बिदाको पैसा (feriepenger) के हो?

बिदाको पैसा छुट्टै बोनस होइन। साधारणतया बिदामा हुँदा नपाइने नियमित तलबको स्थानमा प्रयोग गर्न यो रकम अघिल्लो वर्षको आयबाट गणना गरिन्छ।

तपाईंले बिदा लिने वर्षभन्दा अघिल्लो वर्षलाई रकम कमाउने वर्ष मानिन्छ। उदाहरणका लागि सन् २०२६ मा प्राप्त हुने बिदाको पैसा सामान्यतया सन् २०२५ मा कमाइएको योग्य आम्दानीका आधारमा गणना हुन्छ।

कानुनअनुसार बिदाको पैसा सामान्यतया योग्य आम्दानीको कम्तीमा १०.२ प्रतिशत हुन्छ। सामूहिक सम्झौताअनुसार पाँच हप्ताको बिदा हुने कार्यस्थलमा सामान्यतया यो दर १२ प्रतिशत हुन्छ। ६० वर्षभन्दा माथिका कामदारका लागि अतिरिक्त बिदासँग सम्बन्धित उच्च दर लागू हुन्छ।

बिदाको पैसा प्रायः जुन महिनामा भुक्तानी गरिन्छ। तर कानुनको मुख्य नियमअनुसार यो रकम बिदा सुरु हुनुअघिको अन्तिम सामान्य तलब भुक्तानीका बेला दिनुपर्ने हुन्छ। सामूहिक सम्झौताले अर्को व्यवस्था गर्न सक्छ।

महत्त्वपूर्ण: जुन महिनामा तपाईंले पाउने रकम नियमित तलबमा थपिएको बोनसजस्तो देखिए पनि त्यसबेला रोजगारदाताले बिदाका दिनको तलब कटौती गरेको हुन सक्छ। त्यसैले तलबको विवरण ध्यानपूर्वक हेर्नुहोस्।

बिदाको समय कसले निर्धारण गर्छ?

रोजगारदाताले बिदाको समय निर्धारण गर्नुअघि कामदारसँग छलफल गर्नुपर्छ। सहमति नभएमा सामान्यतया अन्तिम निर्णय रोजगारदाताले गर्न सक्छ।

तर कामदारले मुख्य बिदाको अवधि, १ जुनदेखि ३० सेप्टेम्बरसम्म, तीन हप्ता लगातार बिदा माग्न सक्छ। सामान्यतया बिदा कहिले हुने हो भन्ने जानकारी कम्तीमा दुई महिना पहिले माग्न सकिन्छ।

बिदा लिनु कामदारको अधिकार मात्र होइन, सामान्यतया दायित्व पनि हो। रोजगारदाताले कामदारले कानुनअनुसारको बिदा लिएको सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

परीक्षण अवधि (prøvetid)

नयाँ जागिरमा परीक्षण अवधि राखिएको छ भने त्यो रोजगार सम्झौतामा स्पष्ट रूपमा लेखिएको हुनुपर्छ। परीक्षण अवधिमा कामदारको कामप्रतिको योग्यता, जिम्मेवारीसँगको अनुकूलता र विश्वसनीयता मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ।

परीक्षण अवधि भनेको रोजगारदाताले कारणबिना जुनसुकै बेला जागिरबाट हटाउन सक्ने समय होइन। जागिर समाप्त गर्ने निर्णय वैध आधार, उचित प्रक्रिया र लिखित सूचनामा आधारित हुनुपर्छ।

परीक्षण अवधिमा लागू हुने सूचना अवधि सामान्य जागिरको सूचनाभन्दा छोटो हुन सक्छ। त्यसैले सम्झौतामा परीक्षण अवधि र सूचना अवधि दुवै जाँच गर्नुहोस्।

स्थायी र अस्थायी रोजगारी

नर्वेमा स्थायी रोजगारी सामान्य नियम हो। अस्थायी रोजगारी राख्न कानुनले स्वीकार गरेको आधार हुनुपर्छ। रोजगार सम्झौतामा जागिर अस्थायी हो भने त्यसको कारण र अपेक्षित अवधि उल्लेख हुनुपर्छ।

“Ekstrahjelp”, “tilkallingsvikar” वा आवश्यकता पर्दा बोलाइने कामदार भनेर काम गर्दा पनि तपाईंलाई लिखित रोजगार सम्झौता चाहिन्छ। यस्तो सम्झौतामा उपलब्ध कामको मात्रा, सिफ्ट कसरी दिइन्छ र रद्द भएको सिफ्टको भुक्तानीसम्बन्धी व्यवस्था स्पष्टसँग बुझ्नुहोस्।

निरन्तर र नियमित रूपमा काम गरिरहनुभएको छ तर सम्झौतामा अत्यन्त कम प्रतिशत मात्र लेखिएको छ भने आफ्नो वास्तविक काम गर्ने समयको रेकर्ड सुरक्षित राख्नुहोस्। केही अवस्थामा वास्तविक रूपमा काम गरेको समयले रोजगारीको प्रतिशतसम्बन्धी अधिकारमा प्रभाव पार्न सक्छ।

बिरामी हुँदा के गर्ने?

बिरामी भएर काम गर्न नसक्दा सकेसम्म चाँडो रोजगारदातालाई जानकारी दिनुपर्छ। केही अवस्थामा चिकित्सकको प्रमाणपत्र नलिई आफैँ बिरामी भएको जानकारी दिएर अनुपस्थित हुन सकिन्छ। यसलाई egenmelding भनिन्छ।

Egenmelding प्रयोग गर्न कति समय काम गरेको हुनुपर्छ, कति दिन प्रयोग गर्न पाइन्छ र कार्यस्थलमा विस्तारित व्यवस्था लागू छ कि छैन भन्ने विषय फरक हुन सक्छ।

यस विषयमा हामीले छुट्टै विस्तृत गाइड तयार गरेका छौँ:

सम्बन्धित गाइड: बिरामी भएर काममा जान नसक्दा egenmelding कसरी प्रयोग गर्ने?

जागिर छोड्दा वा रोजगारदाताले हटाउँदा

कामदार आफैँले जागिर छोड्दा र रोजगारदाताले कामदारलाई हटाउँदा सामान्यतया लिखित सूचना दिनुपर्छ। सूचना अवधि रोजगार सम्झौता, कानुन वा सामूहिक सम्झौताबाट निर्धारण हुन्छ।

रोजगारदाताले जागिर समाप्त गर्दा वैध कारण र सही प्रक्रिया आवश्यक हुन्छ। कामदारलाई हटाएको सूचना लिखित हुनुपर्छ र त्यसमा कामदारले निर्णयविरुद्ध कसरी प्रतिक्रिया दिन सक्छ भन्ने जानकारी हुनुपर्छ।

यदि तपाईंलाई तुरुन्तै राजीनामा लेख्न, नबुझेको कागजमा हस्ताक्षर गर्न वा “आफैँले जागिर छोडेको” स्वीकार गर्न दबाब दिइएको छ भने तत्काल हस्ताक्षर नगर्नुहोस्। कागजको प्रतिलिपि माग्नुहोस् र ट्रेड युनियन वा कानुनी सल्लाह लिनुहोस्।

तलब वा बिदाको पैसा नपाए के गर्ने?

तलब आउने दिन बितिसक्दा पनि पैसा नआएमा पहिले रोजगारदातासँग लिखित रूपमा सम्पर्क गर्नुहोस्। कति रकम, कुन अवधिको र कुन मितिमा भुक्तानी हुनुपर्ने थियो भन्ने स्पष्ट लेख्नुहोस्।

यसअघि यी प्रमाण जम्मा गर्नुहोस्:

• रोजगार सम्झौता
• तलबको विवरण
• बैंक विवरण
• सिफ्ट तालिका
• काम गरेको समयको रेकर्ड
• रोजगारदातासँग भएका इमेल वा सन्देश
• ओभरटाइम र अतिरिक्त कामको विवरण

मौखिक कुराकानी मात्रै नगरी इमेल वा सन्देशमार्फत लिखित प्रमाण राख्नु राम्रो हुन्छ।

Arbeidstilsynet ले सामान्य नियमबारे मार्गदर्शन दिन सक्छ र रोजगार सम्झौता तथा काम गर्ने समयजस्ता विषयको निरीक्षण गर्न सक्छ।

तर व्यक्तिगत तलब दाबी सधैँ उसैले तपाईंका तर्फबाट उठाइदिने हुँदैन। आवश्यक परे ट्रेड युनियन, कानुनी सहायता वा सम्बन्धित ऋण असुली प्रक्रियाको सहयोग लिनुपर्ने हुन सक्छ।

समस्या नपरोस् भनेर यी कागजात सुरक्षित राख्नुहोस्

काम सुरु गरेदेखि नै निम्न कागजातको प्रतिलिपि सुरक्षित राख्नु उपयोगी हुन्छ:

• हस्ताक्षर गरिएको रोजगार सम्झौता
• सम्झौतामा भएका परिवर्तन
• मासिक तलब विवरण
• काम गरेको समय र सिफ्टको रेकर्ड
• बिदासम्बन्धी सहमति
• ओभरटाइमको स्वीकृति वा निर्देशन
• बिरामी भएको जानकारी पठाएको प्रमाण
• रोजगारदातासँगका महत्त्वपूर्ण इमेल र सन्देश
• जागिर छोड्ने वा हटाउने सूचना

सम्भव भएसम्म यी कागजात कार्यस्थलको इमेलमा मात्र नराखी आफ्नो सुरक्षित व्यक्तिगत इमेल/ स्थानमा पनि प्रतिलिपि राख्नुहोस्।

छोटकरीमा सम्झनुपर्ने कुरा

नर्वेमा काम गर्दा:

• लिखित रोजगार सम्झौता पाउनु तपाईंको अधिकार हो।
• सहमत भएको तलब र भुक्तानी मिति सम्झौतामा हुनुपर्छ।
• सबै क्षेत्रमा एउटै कानुनी न्यूनतम तलब लागू हुँदैन।
• काम गरेको वास्तविक समय रोजगारदाताले दर्ता गर्नुपर्छ।
• कानुनी ओभरटाइममा कम्तीमा ४० प्रतिशत अतिरिक्त भत्ता हुन्छ।
• वार्षिक बिदा र बिदाको पैसा फरक कुरा हुन्।
• बिदाको पैसा सामान्यतया अघिल्लो वर्षको आम्दानीबाट कमाइन्छ।
• तलबको विवरण, सिफ्ट र काम गरेको समय सुरक्षित राख्नुपर्छ।
• नबुझेको वा गलत देखिएको कागजमा दबाबमा हस्ताक्षर गर्नु हुँदैन।

आफ्ना अधिकार थाहा पाउनु रोजगारदातासँग विवाद सिर्जना गर्नु होइन। यसले कामदार र रोजगारदाता दुवैलाई स्पष्ट नियममा आधारित सुरक्षित र व्यवस्थित कार्यसम्बन्ध बनाउन मद्दत गर्छ।

ध्यान दिनुहोस्: यो गाइड सामान्य जानकारीका लागि तयार गरिएको हो। तपाईंको व्यक्तिगत अवस्था, सामूहिक सम्झौता (tariffavtale), पेसा वा कार्यस्थलअनुसार फरक नियम लागू हुन सक्छन्।