नर्वेमा सफाइको काम गर्ने कर्मचारीले जान्नुपर्ने विशेष नियम

नर्वेमा कार्यालय, विद्यालय, पसल, होटल, अस्पताल, रेस्टुरेन्ट वा निजी घर सफा गर्ने काम सामान्य देखिए पनि यसमा शारीरिक मेहनत, रसायनको प्रयोग, समयको दबाब र एक्लै काम गर्नुपर्ने अवस्था धेरै हुन्छ। कतिपय कर्मचारीले एउटै दिन फरक–फरक ठाउँमा पुगेर काम गर्नुपर्छ। तर यात्रा गरेको समय तलबमा नदेखिन सक्छ, वास्तविकभन्दा कम घण्टा लेखिएको हुन सक्छ वा आवश्यक उपकरण र सुरक्षा सामग्री नदिई काम गर्न भनिएको हुन सक्छ।

त्यसैले सफाइको काम गर्ने कर्मचारीले तलब कति पाउनुपर्छ भन्ने मात्र होइन, कामका ठाउँबीचको यात्रा कसरी गणना हुन्छ, काम गरेको समय कसरी दर्ता हुनुपर्छ, कामको पोसाक तथा उपकरण कसले दिन्छ र रसायन प्रयोग गर्नुअघि कस्तो जानकारी पाउनुपर्छ भन्ने पनि बुझ्नु आवश्यक छ।

पहिले आफ्नो रोजगारदाता कस्तो कम्पनी हो भन्ने बुझ्नुहोस्

सफाइको क्षेत्रमा लागू हुने केही विशेष नियम सबै सफाइ कर्मचारीका लागि ठ्याक्कै समान हुँदैनन्।

यदि तपाईं अरू व्यक्ति वा संस्थालाई सफाइ सेवा बेच्ने निजी कम्पनीमा कार्यरत हुनुहुन्छ भने सफाइ क्षेत्रका लागि तोकिएका विशेष नियम लागू हुन सक्छन्। यसमा कानुनद्वारा निर्धारित न्यूनतम तलब, लगातार गरिने दुई कामबीचको यात्राको समय र आवश्यक कामको पोसाकसम्बन्धी व्यवस्था पर्छ।

तर अस्पताल, विद्यालय, होटल, पसल वा अर्को संस्थाले आफ्नै भवन सफा गर्न तपाईंलाई सीधै नियुक्त गरेको हो भने ती विशेष नियमका सबै भाग लागू नहुन सक्छन्। त्यस अवस्थामा पनि रोजगार सम्झौता, कामको समय, ओभरटाइम, सुरक्षित कार्यस्थल, रसायनसम्बन्धी जानकारी, तालिम र आवश्यक सुरक्षा उपकरणसम्बन्धी सामान्य श्रम नियम भने लागू हुन्छन्।

आफू कुन कम्पनीमार्फत काम गरिरहेको छु र रोजगार सम्झौतामा रोजगारदाताको नाम के लेखिएको छ भन्ने कुरा स्पष्ट हुनु त्यसैले महत्त्वपूर्ण छ।

सफाइ कम्पनी स्वीकृत भएको हुनुपर्छ

नर्वेमा अरूलाई व्यावसायिक रूपमा सफाइ सेवा बेच्ने कम्पनी Arbeidstilsynet बाट स्वीकृत भएको हुनुपर्छ। कम्पनी स्वीकृत छ कि छैन भन्ने कुरा सार्वजनिक Renholdsregisteret मा नाम वा संस्थाको संगठन नम्बरबाट खोज्न सकिन्छ। स्वीकृति नलिएको कम्पनीले कानुनी रूपमा सफाइ सेवा बेच्न पाउँदैन।

सफाइ सेवा दिने कम्पनीका कर्मचारीसँग वैध HMS-kort पनि हुनुपर्छ। यो नियम नर्वेजियन र विदेशी दुवै कर्मचारीमा लागू हुन्छ। काम गर्दा कार्ड देखिने गरी लगाउनुपर्छ र कम्पनीले नयाँ कर्मचारी नियुक्त गरेपछि उसका लागि कार्डको व्यवस्था गर्नुपर्छ। एक्लै आफ्नो व्यवसाय चलाएर सफाइ सेवा दिने व्यक्तिले पनि आफ्नै HMS-kort लिनुपर्छ।

तोकिएको न्यूनतम तलबभन्दा कम दिन मिल्दैन

ग्राहकलाई सफाइ सेवा बेच्ने निजी कम्पनीका कर्मचारीका लागि कानुनद्वारा न्यूनतम प्रतिघण्टा तलब तोकिएको हुन्छ। हाल लागू आधिकारिक दरअनुसार १८ वर्ष वा सोभन्दा माथिका कर्मचारीले कम्तीमा २३६.५४ क्रोनर प्रतिघण्टा पाउनुपर्छ। १८ वर्षमुनिका कर्मचारीका लागि न्यूनतम दर १८५.५५ क्रोनर प्रतिघण्टा छ। यी दर समयअनुसार परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले आफ्नो तलब जाँच गर्दा Arbeidstilsynet को अद्यावधिक दर हेर्नुपर्छ।

राति २१:०० देखि बिहान ०६:०० बजेसम्म काम गर्दा थप रकमबारे रोजगारदाता र कर्मचारीबीच सम्झौता हुनुपर्छ। हालको नियमअनुसार यस्तो थप रकम कम्तीमा २९ क्रोनर प्रतिघण्टा हुनुपर्छ।

यो न्यूनतम तलब आधारभूत सुरक्षा मात्र हो। रोजगार सम्झौता वा सामूहिक सम्झौतामा यसभन्दा बढी तलब, थप रात्री भत्ता वा अन्य सुविधा उल्लेख गरिएको छ भने सम्झौतामा भएको राम्रो व्यवस्था लागू हुन सक्छ।

तलब पाउँदा केवल बैंक खातामा आएको कुल रकम मात्र नहेर्नुहोस्। पे-स्लीप (Lønnslipp)मा काम गरेको घण्टा, प्रतिघण्टा दर, अतिरिक्त काम, कर कटौती र अन्य भुक्तानी सही देखिएको छ कि छैन जाँच गर्नुहोस्।

एउटा कामबाट अर्को काममा जाँदाको समय पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ

सफाइ कर्मचारीलाई बिहान एउटा कार्यालय, दिउँसो अर्को पसल र साँझ अर्को भवनमा काम गर्न पठाइएको हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा कामका ठाउँबीच हिँड्दा वा सवारीसाधनमा जाँदा लागेको समय कसरी गणना हुन्छ भन्ने प्रश्न आउँछ।

एउटा काम सकिएपछि समयको हिसाबले लगातार अर्को काममा जानुपरेमा ती दुई कामका ठाउँबीचको यात्रा समयलाई कामको समयभित्र गणना गर्नुपर्छ वा यात्रामा लागेको समयका लागि छुट्टै पारिश्रमिक दिनुपर्छ। यात्राका कारण कर्मचारीलाई थप खर्च लागेमा त्यो खर्च कसरी बेहोर्ने भन्ने विषय पनि सम्झौताबाट स्पष्ट गरिनुपर्छ।

तर घरबाट दिनको पहिलो कामको ठाउँमा पुग्ने र अन्तिम काम सकेर घर फर्किने सामान्य यात्रा यही विशेष व्यवस्थाअन्तर्गत स्वतः पर्दैन। रोजगार सम्झौता वा सामूहिक सम्झौतामा अझ राम्रो व्यवस्था हुन सक्छ, त्यसैले आफ्नो सम्झौता पनि हेर्नुपर्छ।

योजनामा लेखिएको होइन, वास्तवमा काम गरेको समय दर्ता हुनुपर्छ

कतिपय कम्पनीले एउटा कोठा, तला वा भवन सफा गर्न निश्चित समय तोकेका हुन्छन्। तर काम सक्न तोकिएकोभन्दा बढी समय लागे पनि कर्मचारीलाई निर्धारित समयको मात्र तलब दिइएको हुन सक्छ।

रोजगारदाताले प्रत्येक कर्मचारीले वास्तवमा कति समय काम गर्‍यो भन्ने लिखित र अद्यावधिक अभिलेख राख्नुपर्छ। अभिलेखमा कर्मचारीको नाम, मिति, काम सुरु तथा समाप्त भएको समय र ओभरटाइमको सुरु तथा समाप्त समय देखिनुपर्छ। कर्मचारी रोजगारदाताको नियन्त्रणमा रहेको अवधि र कामको समय मानिने विश्राम पनि दर्तामा छुट्नु हुँदैन।

वक्तव्य वा कामको तालिकामा लेखिएको योजनाबद्ध समयले मात्र वास्तविक समयको अभिलेखलाई प्रतिस्थापन गर्न सक्दैन।

कामको तालिकामा तीन घण्टा लेखिएको थियो, तर रोजगारदाताले दिएको काम पूरा गर्न चार घण्टा लाग्यो भने वास्तविक अवस्था अभिलेखमा देखिनुपर्छ।

कर्मचारीले पनि आफ्नो निजी अभिलेख राख्नु सुरक्षित हुन्छ। प्रत्येक दिन कहाँ काम गरेको, कति बजे सुरु र समाप्त गरेको, अर्को कामको ठाउँसम्म पुग्न कति समय लागेको र थप काम गर्न भनिएको थियो कि थिएन भनेर मोबाइल वा डायरीमा लेख्न सकिन्छ। कामको एपमा समय दर्ता गरिन्छ भने आवश्यक पर्दा आफ्नो रेकर्ड सुरक्षित राख्नुपर्छ।

टाइमसिट (timeliste) मा गलत समय देखिएमा केवल मौखिक रूपमा नभनी रोजगारदातालाई सन्देश वा इमेलबाट जानकारी दिनु राम्रो हुन्छ। त्यसले पछि समस्या पर्दा तपाईंले समयमा नै गल्ती सच्याउन खोजेको प्रमाण दिन सक्छ।

कामको पोसाक र जुत्ता रोजगारदाताले उपलब्ध गराउनुपर्छ

सफाइ कम्पनीले कामको प्रकृति र कार्यस्थलअनुसार आवश्यक कामको पोसाक र जुत्ता उपलब्ध गराउनुपर्छ। सफाइ क्षेत्रमा आवश्यक कामको पोसाक तथा उपयुक्त जुत्ता उपलब्ध गराउनुपर्ने विशेष व्यवस्था छ।

सामान्य कामको पोसाक र व्यक्तिगत सुरक्षा उपकरण एउटै कुरा होइनन्। युनिफर्म वा सामान्य कामको कपडा कामको पोसाक हुन सक्छ। तर रसायन, धारिलो वस्तु, चिप्लो भुइँ, धुलो वा संक्रमणबाट जोगाउन प्रयोग गरिने विशेष दस्ताना, चस्मा, मास्क, सुरक्षा जुत्ता वा अन्य सामग्री व्यक्तिगत सुरक्षा उपकरण हुन्।

काममा जोखिम बाँकी रहेको अवस्थामा रोजगारदाताले उपयुक्त सुरक्षा उपकरण निःशुल्क उपलब्ध गराउनुपर्छ। उपकरण कर्मचारीको शरीर र कामको अवस्थाअनुसार मिल्ने हुनुपर्छ। रोजगारदाताले त्यसको सही प्रयोगसम्बन्धी जानकारी तथा तालिम दिनुका साथै उपकरण सफा, सुरक्षित र प्रयोगयोग्य अवस्थामा राख्ने व्यवस्था पनि गर्नुपर्छ।

पंजा वा मास्क दिएको मात्र आधारमा रोजगारदाताको जिम्मेवारी पूरा हुँदैन। कुन काममा कुन उपकरण प्रयोग गर्ने, कति समयसम्म प्रयोग गर्न मिल्छ र कहिले बदल्ने भन्ने पनि स्पष्ट हुनुपर्छ।

रसायनको नाम नबुझी प्रयोग नगर्नुहोस्

सफाइमा प्रयोग हुने पदार्थहरू पनि रसायन हुन्। सामान्य देखिने सफाइ पदार्थले समेत छाला, आँखा, नाक र श्वासप्रश्वासमा समस्या ल्याउन सक्छ। कडा पदार्थले छाला वा आँखामा गम्भीर चोट पुर्‍याउन सक्छ। केही रसायन आपसमा मिसाउँदा विषालु ग्याससमेत बन्न सक्छ।

रसायन प्रयोग गर्नुअघि कर्मचारीले त्यो पदार्थ कहाँ प्रयोग गर्ने, कति मात्रामा घोल्ने, कुन पदार्थसँग मिसाउन नहुने, कस्तो पंजा वा सुरक्षा उपकरण चाहिने र छाला वा आँखामा परेमा के गर्ने भन्ने जानकारी पाउनुपर्छ।

खतरनाक रसायनसँग सम्बन्धित सुरक्षा सूचना पत्र उपलब्ध हुनुपर्छ। त्यहाँ रसायनको खतरा, सुरक्षित प्रयोग, प्राथमिक उपचार, भण्डारण र आवश्यक सुरक्षा उपकरणसम्बन्धी विवरण हुन्छ। रोजगारदाताले कार्यस्थलमा प्रयोग हुने रसायनको जानकारी राख्ने प्रणालीमा कर्मचारीको पहुँच सुनिश्चित गर्नुपर्छ र त्यो जानकारी कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने सिकाउनुपर्छ।

विशेष गरी क्लोरिनयुक्त पदार्थलाई अन्य सफाइ रसायनसँग जथाभावी मिसाउनु हुँदैन। “यसरी गर्दा छिटो सफा हुन्छ” भनेर सहकर्मीले भनेको भरमा सुरक्षा निर्देशनविपरीत रसायन मिसाउनु स्वास्थ्यका लागि गम्भीर जोखिम हुन सक्छ।

उपकरण शरीरअनुकूल र सुरक्षित हुनुपर्छ

सफाइको काममा लामो समय उभिनुपर्ने, बारम्बार झुक्नुपर्ने, हात माथि उठाएर काम गर्नुपर्ने वा भारी मेसिन र पानीका भाँडा चलाउनुपर्ने हुन सक्छ। एउटै किसिमको चाल बारम्बार दोहोर्‍याउँदा काँध, ढाड, घाँटी, हात र घुँडामा समस्या हुन सक्छ।

रोजगारदाताले काम, उपकरण र कार्यस्थललाई सकेसम्म कर्मचारीअनुकूल बनाउनुपर्छ। भारी वा बारम्बार हुने कामका लागि आवश्यक सहायक उपकरण उपलब्ध गराउने, काम गर्ने तरिका सिकाउने, उपकरण सजिलै उपलब्ध हुने व्यवस्था गर्ने र लामो समयसम्म एउटै शरीरको भागमा मात्र भार नपर्ने गरी काम मिलाउने जिम्मेवारी रोजगारदाताको हुन्छ।

मोपको ह्यान्डल धेरै छोटो छ, मेसिन चलाउन अत्यधिक भारी छ, ट्रली बिग्रिएको छ वा सुरक्षित रूपमा काम गर्न पर्याप्त ठाउँ छैन भने कर्मचारीले त्यसबारे जानकारी दिनुपर्छ। शरीर दुख्न थालेपछि मात्र होइन, समस्या देखिन थालेकै अवस्थामा रिपोर्ट गर्नु राम्रो हुन्छ।

काम सक्नुपर्ने समय अत्यन्त कम राखिएको छ भने कर्मचारीले सुरक्षित तरिका छोडेर दौडधुप गर्नुपर्ने हुन सक्छ। सफाइ क्षेत्रमा समयको दबाब, एक्लै काम गर्नुपर्ने अवस्था, भारी उपकरण र व्यवस्थापकसँग कम सम्पर्क हुनु सामान्य कार्यस्थल जोखिमका रूपमा देखिएका छन्।

काम गर्ने क्षेत्रअनुसार थप प्रक्रिया लागू हुन सक्छ

कार्यालय सफा गर्नु र अस्पताल, रेस्टुरेन्ट, कारखाना वा निर्माणस्थल सफा गर्नु एउटै प्रकारको काम होइन। ठाउँअनुसार संक्रमण, धुलो, धारिलो सामग्री, खाद्य पदार्थ दूषित हुने जोखिम वा खतरनाक रसायनको सम्पर्क हुन सक्छ।

अस्पताल, नर्सिङ होम र स्वास्थ्य संस्थामा रगत, शरीरबाट निस्कने पदार्थ, प्रयोग भएका स्वास्थ्य उपकरण वा संक्रमणको सम्भावना हुन सक्छ। त्यहाँ सामान्य सफाइको जानकारी मात्र पर्याप्त नहुन सक्छ। कर्मचारीले संस्थाको संक्रमण नियन्त्रण प्रक्रिया, फोहोर छुट्याउने तरिका, सफा र दूषित क्षेत्रको भिन्नता तथा आवश्यक सुरक्षा उपकरणबारे तालिम पाउनुपर्छ। जैविक जोखिम हुन सक्ने काममा रोजगारदाताले उपयुक्त कामको पोसाक र व्यक्तिगत सुरक्षा उपकरणको आवश्यकता मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।

रेस्टुरेन्ट, क्यान्टिन वा खाद्य उत्पादन क्षेत्रमा सफाइ गर्दा सफा र फोहोर उपकरण छुट्याउनु, खाद्य पदार्थ दूषित हुन नदिनु र संस्थाले बनाएको सफाइ प्रक्रियाअनुसार काम गर्नु आवश्यक हुन्छ। खाद्य व्यवसायसँग आफ्ना परिसर सफा राख्ने प्रक्रिया हुनुपर्छ, र कर्मचारीले व्यवहारमा त्यो प्रक्रिया पालना गर्न सक्ने जानकारी पाउनुपर्छ।

निर्माणस्थलमा धुलो, खस्ने वस्तु, खुला तार, धारिलो सामग्री र अन्य मेसिनको गतिविधिबाट जोखिम हुन सक्छ। त्यहाँ काम गर्ने सफाइ कर्मचारीले पनि आवश्यक HMS-kort लगाउनुपर्छ र निर्माणस्थलका प्रवेश, सुरक्षा तथा सुरक्षा उपकरणसम्बन्धी नियम पालना गर्नुपर्छ।

कारखाना, प्रयोगशाला, ढल, ट्याङ्की वा रसायन प्रयोग हुने ठाउँको सफाइ अझ विशेष हुन सक्छ। अक्सिजन कम हुन सक्ने वा विषालु हावा जम्मा हुन सक्ने बन्द ठाउँमा उचित मापन, तालिम र विशेष सुरक्षा व्यवस्थाबिना प्रवेश गर्नु ज्यानका लागि खतरनाक हुन सक्छ।

एक्लै काम गर्दा सम्पर्क गर्ने व्यवस्था स्पष्ट हुनुपर्छ

धेरै सफाइ कर्मचारी बिहान सबेरै, साँझ वा भवनमा अरू मानिस नभएको समयमा काम गर्छन्। प्रवेश कार्डले काम नगर्ने, भवनभित्र बन्द हुने, दुर्घटना हुने, अपरिचित व्यक्तिबाट असुरक्षित व्यवहार सामना गर्नुपर्ने वा अचानक बिरामी पर्ने अवस्था आउन सक्छ।

त्यसैले नयाँ ठाउँमा काम सुरु गर्नुअघि आपत्कालीन अवस्थामा कसलाई फोन गर्ने, भवनबाट बाहिर निस्कने बाटो कहाँ छ, दुर्घटना कसरी रिपोर्ट गर्ने र जिम्मेवार व्यक्ति उपलब्ध नभएमा के गर्ने भन्ने स्पष्ट हुनुपर्छ।

कर्मचारीले पनि रोजगारदाताले दिएको सुरक्षा निर्देशन पालना गर्नुपर्छ। बिग्रिएको उपकरण, खतरनाक रसायन, चिप्लो भुइँ वा अन्य गम्भीर जोखिम आफैँले सुरक्षित रूपमा सच्याउन नसक्ने भए तुरुन्त रोजगारदाता वा सुरक्षा प्रतिनिधिलाई जानकारी दिनुपर्छ। काम जारी राख्दा जीवन वा स्वास्थ्यमा खतरा हुन सक्छ भन्ने लागेमा कर्मचारीले काम रोक्नुपर्छ।

नियम पालना नभएमा के गर्ने?

पहिलो कदमका रूपमा समस्या के हो भन्ने स्पष्ट प्रमाण राख्नुहोस्। काम गरेको घण्टा, यात्राको समय, तलब पर्चा, कामको तालिका, रोजगारदातासँग भएका सन्देश र आवश्यक फोटो सुरक्षित राख्न सकिन्छ। तर कार्यस्थलको गोपनीय जानकारी वा सेवाग्राहीको व्यक्तिगत विवरण अनावश्यक रूपमा फोटो खिच्नु वा बाहिर पठाउनु हुँदैन।

त्यसपछि रोजगारदाता वा नजिकको व्यवस्थापकलाई लिखित रूपमा समस्या उठाउनुहोस्। उदाहरणका लागि, कुन मितिको यात्रा समय छुटेको हो, टाइमसिटमा कति घण्टा कम देखिएको छ वा कुन सुरक्षा उपकरण उपलब्ध छैन भन्ने ठोस रूपमा लेख्नु राम्रो हुन्छ।

समस्या समाधान नभएमा कार्यस्थलको verneombud, कर्मचारी प्रतिनिधि वा आफ्नो ट्रेड युनियनसँग सहयोग माग्न सकिन्छ। न्यूनतम तलब, HMS-kort, कामको समय वा असुरक्षित कार्यस्थलसम्बन्धी प्रश्नमा Arbeidstilsynet बाट जानकारी लिन वा गम्भीर नियम उल्लङ्घनबारे सूचना दिन सकिन्छ।

काम सुरु गर्नुअघि आफैँलाई सोध्ने प्रश्न

नयाँ सफाइको काम सुरु गर्दा यी कुरा स्पष्ट छन् कि छैनन् जाँच गर्नुहोस्:

• लिखित रोजगार सम्झौता छ?
• रोजगारदाता सफाइ कम्पनीहरूको आधिकारिक दर्तामा छ?
• आफ्नै नामको वैध HMS-kort पाएको छु?
• प्रतिघण्टा तलब लागू हुने न्यूनतम दरभन्दा कम त छैन?
• दुई कामका ठाउँबीचको यात्रा समय कसरी दर्ता हुन्छ?
• मैले वास्तवमा काम गरेको सुरु र समाप्त समय लेखिन्छ?
• तलब पर्चामा काम गरेको घण्टा र प्रतिघण्टा दर सही छ?
• आवश्यक पोसाक, जुत्ता र सुरक्षा उपकरण कसले उपलब्ध गराउँछ?
• मैले प्रयोग गर्ने रसायनको जोखिम बुझाइएको छ?
• दुर्घटना वा असुरक्षित अवस्था हुँदा कसलाई सम्पर्क गर्ने भन्ने थाहा छ?

यी प्रश्नको उत्तर स्पष्ट छैन भने काम सुरु गर्नुअघि वा सकेसम्म चाँडो रोजगारदातासँग लिखित जानकारी माग्नुहोस्।

निष्कर्ष

सफाइको काममा अधिकारको अर्थ प्रतिघण्टा तलब मात्र होइन। कामका ठाउँबीचको यात्रा, वास्तविक काम गरेको समय, आवश्यक पोसाक, सुरक्षित उपकरण, रसायनसम्बन्धी तालिम र काम गर्ने क्षेत्रअनुसारको सुरक्षा व्यवस्था पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्।

कर्मचारीले आफ्नो समय र तलब नियमित रूपमा जाँच्नु, नबुझेको रसायन प्रयोग नगर्नु र असुरक्षित अवस्था तुरुन्त रिपोर्ट गर्नु आवश्यक छ। रोजगारदाताले पनि काम छिटो सकियो कि सकिएन भन्ने मात्र होइन, काम सुरक्षित, व्यवस्थित र कानुनअनुसार भइरहेको छ कि छैन भन्ने सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

यो गाइड सामान्य जानकारीका लागि तयार गरिएको हो। लागू हुने नियम तपाईंको रोजगारदाता, रोजगार सम्झौता, सामूहिक सम्झौता र काम गर्ने क्षेत्रअनुसार फरक हुन सक्छ। व्यक्तिगत विवाद वा कानुनी प्रश्नमा सम्बन्धित निकाय, ट्रेड युनियन वा योग्य सल्लाहकारसँग सहयोग लिनुहोस्।