नर्वेमा कामको अनुभवलाई शिक्षामा कसरी बदल्ने?

नर्वेमा धेरै वयस्कहरूसँग लामो कामको अनुभव, नर्वे बाहिर हासिल गरेको शिक्षा, विभिन्न तालिम वा जीवनबाट सिकेको उपयोगी ज्ञान हुन्छ। तर, उनीहरूसँग नर्वेको शिक्षा प्रणालीमा मान्य हुने पूरा प्रमाणपत्र नहुन सक्छ।

कसैले नेपालमा विद्यालय वा कलेज पढ्दापढ्दै बीचमै छोडेका हुन सक्छन्। कसैले धेरै वर्षदेखि स्वास्थ्य सेवा, बार्नेहागे, भान्सा, पसल, सरसफाइ, गोदाम, यातायात, निर्माण वा अन्य क्षेत्रमा काम गरिरहेका हुन सक्छन्। कतिपयलाई आफ्नो काम राम्रोसँग आउँछ, तर त्यसलाई प्रमाणित गर्ने नर्वेजियन प्रमाणपत्र नहुँदा थप शिक्षा लिन वा राम्रो कामका लागि आवेदन दिन कठिन भइरहेको हुन सक्छ।

यस्तो अवस्थामा Realkompetansevurdering अत्यन्त उपयोगी हुन सक्छ। यसको अर्थ व्यक्तिले काम, शिक्षा, तालिम, स्वयंसेवी गतिविधि र जीवनका अनुभवबाट प्राप्त गरेको ज्ञान तथा सीपको औपचारिक मूल्याङ्कन हो।

यसबाट तपाईंले पहिले नै जानेको वा सिकेको कुराले मान्यता पाउन सक्छ। त्यसपछि सबै कुरा सुरुदेखि पढ्नुको सट्टा बाँकी विषय वा भाग मात्र पूरा गरेर माध्यमिक शिक्षा (Videregående), पेशागत योग्यता (Fagbrev), फागस्कुले (Fagskole), विश्वविद्यालय (Universitet) वा होइस्कुले (Høyskole) तर्फ अघि बढ्न सकिन्छ।

Realkompetanse भनेको के हो?

Realkompetanse को अर्थ विद्यालयको प्रमाणपत्रमा मात्र नदेखिने, तर व्यक्तिले जीवनका विभिन्न अनुभवबाट हासिल गरेको वास्तविक ज्ञान र सीप हो। यस्तो ज्ञान वा सीप धेरै ठाउँबाट प्राप्त भएको हुन सक्छ:

• तलब लिएर या नलिइ गरेको काम
• स्वयंसेवी गतिविधि
• अघिल्लो विद्यालय वा कलेजको पढाइ
• अधुरो छोडिएको शिक्षा
• कार्यस्थलमा पाएको तालिम
• छोटो अवधिका पाठ्यक्रम
• विभिन्न प्रमाणपत्र वा अनुमतिपत्र
• संगठन वा संस्थामा लिएको जिम्मेवारी
• परिवारको हेरचाह
• भाषा तथा सञ्चारको अनुभव
• रुचि वा व्यक्तिगत गतिविधिबाट सिकेको सीप

तर, आफूसँग भएको हरेक अनुभव शिक्षा बराबर मानिन्छ भन्ने होइन। त्यो ज्ञान आफूले पूरा गर्न चाहेको शिक्षा वा आवेदन दिन चाहेको अध्ययनसँग सान्दर्भिक (मिल्दोजुल्दो) हुनुपर्छ। मूल्याङ्कन गर्दा तपाईंको अनुभवलाई सम्बन्धित विषय वा शिक्षाको आधिकारिक पाठ्यक्रमसँग तुलना गरिन्छ।

Realkompetansevurdering भनेको के हो?

यो भनेको व्यक्तिले पहिले नै हासिल गरेको ज्ञान र सीपको पहिचान, मूल्याङ्कन र दस्तावेज (प्रमाणीकरण) गर्ने औपचारिक प्रक्रिया हो।

यसको उद्देश्य व्यक्तिले कति वर्ष काम गरेको छ भनेर गन्नु मात्र होइन। उसले वास्तवमा के जानेको छ, कुन काम स्वतन्त्र रूपमा गर्न सक्छ, कुन क्षेत्रमा थप ज्ञान चाहिन्छ र उसको ज्ञान सम्बन्धित पाठ्यक्रमसँग कति मिल्छ भन्ने पत्ता लगाउनु हो।

उदाहरणका लागि, दुई व्यक्तिले पाँच-पाँच वर्ष एउटै क्षेत्रमा काम गरेका हुन सक्छन्। तर, एउटाले सीमित र दोहोरिने काम मात्र गरेको हुन सक्छ भने अर्कोले योजना बनाउने, विभिन्न काम गर्ने, समस्या समाधान गर्ने, सुरक्षा हेर्ने, अभिलेख राख्ने र अरूलाई सिकाउने जिम्मेवारीसमेत लिएको हुन सक्छ।

कामको अवधि समान भए पनि उनीहरूको ज्ञान र सीप समान नहुन सक्छ। त्यसैले मूल्याङ्कनमा वर्षभन्दा पनि अनुभवको गहिराइ र सान्दर्भिकता महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

यसबाट वयस्कलाई के फाइदा हुन्छ?

सबै कुरा सुरुदेखि पढ्नु पर्दैन तपाईंले पहिले नै हासिल गरेको ज्ञान सम्बन्धित पाठ्यक्रमको स्तर बराबर ठहरिएमा पूरा विषय वा त्यसको केही भाग स्वीकृत हुन सक्छ। त्यसपछि स्वीकृत भाग फेरि पढ्नु पर्दैन। बाँकी भागका लागि मात्र शिक्षा वा तालिम लिए पुग्छ। यसले पढाइलाई छोटो र व्यक्तिको वास्तविक आवश्यकताअनुसार बनाउँछ।

काम र परिवारसँग पढाइ मिलाउन सजिलो हुन्छ वयस्क व्यक्तिसँग काम, बच्चा, परिवार र आर्थिक जिम्मेवारी हुन सक्छ। तीन वर्षको पूरा शिक्षा सुरुदेखि लिन सम्भव नहुन सक्छ। पहिलेको ज्ञान स्वीकृत भएपछि बाँकी भाग मात्र पूरा गर्नुपर्ने भएकाले पढाइलाई काम र पारिवारिक जीवनसँग मिलाउन तुलनात्मक रूपमा सजिलो हुन्छ।

समय र पैसा बच्छ आफूलाई के चाहिन्छ भन्ने नबुझी धेरै विषय वा निजी पाठ्यक्रम लिँदा अनावश्यक खर्च हुन सक्छ। मूल्याङ्कनले कुन विषय पूरा भएको छ र कुन बाँकी छ भन्ने स्पष्ट पार्छ। यसपछि आवश्यक शिक्षा मात्र छनोट गर्न सकिन्छ।

अनुभवले औपचारिक मान्यता पाउँछ वर्षौँको काम, पढाइ वा विभिन्न तालिम केवल व्यक्तिगत अनुभवमा सीमित रहँदैन। स्वीकृत ज्ञानलाई औपचारिक रूपमा दस्तावेज गर्न सकिन्छ। यसले थप शिक्षा लिन, नयाँ जागिर खोज्न वा आफ्नो शैक्षिक योजना बनाउन मद्दत गर्छ।

थप शिक्षातर्फ स्पष्ट बाटो देखिन्छ मूल्याङ्कनपछि सामान्यतया यी कुरा स्पष्ट हुन्छन्:

• पहिले नै मान्य भएको ज्ञान वा विषय
• आंशिक रूपमा स्वीकार भएको विषय
• अझै बाँकी विषय वा भाग
• बाँकी शिक्षा कहाँ लिन सकिन्छ
• अन्तिम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न के पूरा गर्नुपर्छ
• त्यसपछि कुन थप शिक्षाका लागि आवेदन दिन सकिन्छ

Realkompetansevurdering बाट थप शिक्षातर्फ जाने ५ मुख्य बाटाहरू

यो एउटै उद्देश्यका लागि मात्र प्रयोग हुँदैन। व्यक्तिको लक्ष्यअनुसार यसको भूमिका फरक हुन्छ:

१. अधुरो माध्यमिक शिक्षा (Videregående) पूरा गर्ने

कुनै वयस्कले नेपाल वा अर्को देशमा विद्यालय वा कलेज तहको शिक्षा सुरु गरेर पूरा नगरेको हुन सक्छ। नर्वेमा पनि माध्यमिक तहका केही विषय पढेर बीचमै छोडेको हुन सक्छ।

त्यस्तो व्यक्तिको पहिलेको शिक्षा, काम र अन्य सान्दर्भिक ज्ञान मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ। पूरा भएको मानिएको विषय वा भाग स्वीकार भएपछि बाँकी शिक्षा मात्र लिनुपर्ने हुन्छ। यसरी वयस्कले अधुरो शिक्षा पूरा गर्न, अन्तिम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न र पेशागत वा उच्च शिक्षाको अर्को चरणमा जाने बाटो बनाउन सक्छ।

२. Generell studiekompetanse (सामान्य अध्ययन योग्यता) पूरा गर्ने

विश्वविद्यालय वा होइस्कुलेका अधिकांश अध्ययनमा आवेदन दिन आवश्यक पर्ने Generell studiekompetanse (सामान्य अध्ययन योग्यता) पूरा गर्न खोज्ने वयस्कका लागि पनि यो उपयोगी हुन्छ। यसमा व्यक्तिले पहिले पढेका विषय, नर्वे बाहिरको शिक्षा, भाषा ज्ञान र अन्य सान्दर्भिक क्षमतालाई अध्ययन योग्यताका विषयसँग तुलना गरिन्छ।

सम्बन्धित विषयको पूरा वा केही भाग स्वीकृत भयो भने बाँकी विषय मात्र पढ्नुपर्ने हुन्छ। उदाहरणका लागि, नेपालबाट शिक्षा लिएर आएको व्यक्तिले आफ्ना सबै प्रमाणपत्र र अंकपत्र प्रस्तुत गरेर मूल्याङ्कन गराउन सक्छ। केही विषय स्वीकार भएमा नर्वेजियन, अंग्रेजी, गणित वा प्राकृतिक विज्ञान जस्ता बाँकी विषय मात्र पढे पुग्छ।

३. पेशागत योग्यता (Fagbrev/Svennebrev) पूरा गर्ने

लामो समयदेखि स्वास्थ्य तथा हेरचाह, बालबालिका, भान्सा, पसल, सरसफाइ, गोदाम, यातायात वा निर्माण क्षेत्रमा काम गरिरहेको व्यक्तिले आफ्नो अनुभव मूल्याङ्कन गराएर पेशागत शिक्षा पूरा गर्न सक्छ। मू

ल्याङ्कनबाट पहिले नै हासिल गरेको पेशागत ज्ञान स्वीकार हुन सक्छ। बाँकी विषय, कामको प्रकार वा तालिम पूरा गरेपछि औपचारिक पेशागत योग्यता लिन सकिन्छ। यसले अन्तिम व्यावहारिक परीक्षा (Fagprøve) लाई प्रतिस्थापन गर्दैन, तर त्यहाँसम्म पुग्ने शिक्षालाई छोटो र अनुकूलित बनाउँछ।

४. Fagskole मा आवेदन गर्ने

फागस्कुले कामसँग नजिक रहेको उच्च पेशागत शिक्षा हो। धेरै फागस्कुले अध्ययनमा 'फागब्रेव' प्रवेशको सामान्य आधार हुन्छ। तर आवश्यक औपचारिक प्रवेश योग्यता नभएको वयस्कले पनि आवेदन दिन सक्छ। आवेदन गर्ने वर्षमा कम्तीमा २३ वर्ष पुगेको र अध्ययनसँग सान्दर्भिक काम वा अनुभव भएको व्यक्तिलाई वास्तविक ज्ञानका आधारमा व्यक्तिगत रूपमा मूल्याङ्कन गरिन्छ।

आवेदकले आफूले पढ्न चाहेको अध्ययनसँग आफ्नो अनुभव कसरी सम्बन्धित छ भन्ने देखाउनुपर्छ (जस्तै: स्वास्थ्य क्षेत्रको अनुभवले स्वास्थ्य अध्ययनमा, निर्माणको अनुभवले प्राविधिक अध्ययनमा)। अनुभव मात्र पर्याप्त हुँदैन; फागस्कुलेले अध्ययन पूरा गर्न सक्ने आधारभूत ज्ञान छ कि छैन भनेर निर्णय गर्छ।

५. विश्वविद्यालय वा होइसकुले (Universitet/Høyskole) मा सीधै आवेदन गर्ने

यहाँ दुई बाटो छन्: पहिलो, पहिले मूल्याङ्कन गराएर बाँकी माध्यमिक शिक्षा पूरा गरी 'सामान्य अध्ययन योग्यता' प्राप्त गर्ने। दोस्रो, योग्यता नभए पनि आफ्नो सान्दर्भिक ज्ञान र अनुभवका आधारमा सीधै आवेदन गर्ने।

आवेदन गर्ने वर्षमा कम्तीमा २५ वर्ष पुगेको व्यक्तिले आफूले पढ्न चाहेको अध्ययनसँग सान्दर्भिक शिक्षा वा अनुभवका आधारमा सीधै आवेदन दिन सक्छ। व्यक्तिको अनुभवले सामान्य प्रवेश योग्यताको कमीलाई पूर्ति गर्न सक्ने स्तरको हुनुपर्छ।

अनुभव अध्ययनसँग सान्दर्भिक हुनुपर्छ

कुनै पनि लामो कामको अनुभवले जुनसुकै अध्ययनमा प्रवेश दिलाउँदैन।

• बार्नेहागे वा विद्यालयको अनुभव बालबालिका वा सामाजिक क्षेत्रको अध्ययनमा सान्दर्भिक हुन सक्छ।
• स्वास्थ्य सेवाको अनुभव स्वास्थ्य वा हेरचाहसम्बन्धी अध्ययनमा उपयोगी हुन सक्छ।
• प्रशासन वा लेखा क्षेत्रको अनुभव व्यवस्थापन अध्ययनमा महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ।
• सूचना प्रविधि (IT) सम्बन्धी काम सम्बन्धित प्रविधि अध्ययनमा उपयोगी हुन सक्छ।

अन्तिम मूल्याङ्कन सम्बन्धित विश्वविद्यालय वा होइस्कुलेले गर्छ। यदि कुनै अध्ययनमा निश्चित विषय वा अंकको विशेष आवश्यकता छ भने, त्यसलाई अनुभवले मात्र प्रतिस्थापन गर्न नसकिने अवस्था हुन सक्छ। साथै, यदि व्यक्तिसँग पहिले नै सामान्य अध्ययन योग्यता छ भने, उसलाई वास्तविक ज्ञानका आधारमा छुट्टै मूल्याङ्कन गरिँदैन।

माध्यमिक तहको मूल्याङ्कन र उच्च शिक्षाको आवेदन एउटै होइन

यो भिन्नता बुझ्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ:

• माध्यमिक तह पूरा गर्न गरिने मूल्याङ्कन: यसमा व्यक्तिको ज्ञानलाई माध्यमिक तहका विषयसँग तुलना गरिन्छ। उद्देश्य बाँकी शिक्षा पत्ता लगाउनु हो। यसका लागि आफ्नो Fylkeskommune को वयस्क शिक्षा सेवासँग सम्पर्क गर्नुपर्छ।
• फागस्कुले, विश्वविद्यालय वा होइस्कुले प्रवेशका लागि: यसमा व्यक्तिको अनुभवलाई उसले आवेदन दिएको निश्चित अध्ययनको प्रवेश आवश्यकतासँग तुलना गरिन्छ। यो सम्बन्धित शिक्षण संस्थाले गर्छ। एउटा अध्ययनका लागि स्वीकृत भएको ज्ञानले अर्को अध्ययनमा स्वचालित रूपमा प्रवेश दिँदैन।

मूल्याङ्कन प्रक्रिया कसरी हुन्छ?

माध्यमिक तहको मूल्याङ्कन सामान्यतया चार मुख्य चरणमा हुन्छ:

१. मार्गदर्शन र लक्ष्य निर्धारण: पहिलो चरणमा व्यक्तिले के हासिल गर्न चाहेको हो (अधुरो शिक्षा पूरा गर्ने, अध्ययन योग्यता प्राप्त गर्ने वा पेशागत योग्यता लिने) भन्ने स्पष्ट गरिन्छ।
२. ज्ञान र अनुभवको पहिचान: काम गरेको अवधि मात्र होइन, वास्तविक जिम्मेवारी, काम गर्ने तरिका, उपकरणको प्रयोग, समस्या समाधान जस्ता पक्ष हेरिन्छ।
३. पेशागत वा विषयगत मूल्याङ्कन: विज्ञले व्यक्तिको ज्ञानलाई आधिकारिक पाठ्यक्रमसँग तुलना गर्छन्। यसका लागि विस्तृत कुराकानी, मौखिक/लिखित काम, व्यावहारिक प्रदर्शन वा कागजातको समीक्षा गरिन्छ। यो सम्झेर उत्तर दिने परीक्षा होइन, के गर्न सकिन्छ भनेर देखाउने प्रक्रिया हो।
४. नतिजाको दस्तावेज: मूल्याङ्कनपछि कुन विषय वा भाग स्वीकृत भयो, थप के शिक्षा आवश्यक छ र बाँकी के पूरा गर्नुपर्छ भन्ने औपचारिक निर्णय दिइन्छ।

मूल्याङ्कनका लागि कसरी तयारी गर्ने?

• आफ्नो लक्ष्य स्पष्ट गर्नुहोस्: "म थप पढ्न चाहन्छु" मात्र नभई "म मेरो अनुभव मूल्याङ्कन गराएर पेशागत योग्यता लिन चाहन्छु" जस्तो स्पष्ट लक्ष्य बनाउनुहोस्।
• आफूले जानेका कुरा लेख्नुहोस्: पदको नाम मात्र नलेख्नुहोस्। दैनिक रूपमा के गर्थें? कुन काम स्वतन्त्र रूपमा गर्न सक्छु? उपकरण के चलाउँछु? समस्या पर्दा के गर्छु? यी प्रश्नको उत्तर तयार गर्नुहोस्।
• उपलब्ध प्रमाण जम्मा गर्नुहोस्: पुरानो शिक्षा र तालिमका प्रमाण, अंकपत्र, कामको प्रमाणपत्र (जसमा अवधि, प्रतिशत र जिम्मेवारी खुलोस्), स्वयंसेवी कामको प्रमाण, र आवश्यक भए आधिकारिक अनुवाद तयार राख्नुहोस्।

नेपाल वा अर्को देशबाट ल्याएको शिक्षा कसरी उपयोगी हुन्छ? नर्वे बाहिर गरेको शिक्षा स्वतः स्वीकार वा अस्वीकार हुँदैन। व्यक्तिले वास्तवमा के पढेको छ र त्यो नर्वेको पाठ्यक्रमसँग कति मिल्छ भन्ने हेरिन्छ।

कक्षा १०, कक्षा १२, डिप्लोमा, स्नातक वा अधुरो अध्ययन सबैको कागजात बुझाउनु राम्रो हुन्छ। कागजातमा विषय, प्राप्त अंक, अध्ययन अवधि र विद्यालयको नाम स्पष्ट हुनुपर्छ।

मूल्याङ्कनपछि के हुन सक्छ?

• पूरा विषय स्वीकृत हुन सक्छ: उक्त विषय फेरि पढ्नु पर्दैन।
• विषयको केही भाग मात्र स्वीकृत हुन सक्छ: स्वीकृत भाग दोहोर्‍याउनु पर्दैन, बाँकीको मात्र योजना बनाइन्छ।
• थप शिक्षा आवश्यक हुन सक्छ: अनुभव उपयोगी भए पनि थप कक्षा, अभ्यास वा परीक्षा आवश्यक हुन सक्छ। यसको अर्थ अनुभव अस्वीकार भयो भन्ने होइन, बाँकी आवश्यकता छुट्याइएको हो।
• मागिएको विषय स्वीकृत नहुन सक्छ: अनुभव सान्दर्भिक नभएमा विषय सामान्य तरिकाबाटै पूरा गर्नुपर्ने हुन सक्छ।

कहाँ सम्पर्क गर्ने?

• माध्यमिक शिक्षा वा पेशागत योग्यता पूरा गर्न:
• आफू बसेको फुल्केसकोमुने (Fylkeskommune) को वयस्क शिक्षा सेवा (Voksenopplæring) वा करिअर मार्गदर्शन केन्द्रमा सम्पर्क गर्नुहोस्।
• फागस्कुलेमा आवेदन गर्न: आफूले पढ्न चाहेको फागस्कुलेको वेबसाइटमा प्रवेश आवश्यकता जाँच्नुहोस्।
• विश्वविद्यालय वा होइसकुलेमा आवेदन गर्न: सामान्यतया Samordna opptak मार्फत आवेदन गरिन्छ। वास्तविक ज्ञानका आधारमा आवेदन गर्ने सामान्य म्याद मार्च १ हो। (प्रत्येक वर्ष मिति परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले आवेदन गर्ने वर्षको मिति जाँच्नुहोस्)।

उच्च शिक्षाका लागि कस्ता कागजात चाहिन सक्छन्? सबै शिक्षाका प्रमाण, तालिमका प्रमाणपत्र, कामको प्रमाणपत्र (जिम्मेवारी र अवधि खुलेको), स्वयंसेवी कामको प्रमाण र कहिलेकाहीँ प्रेरणापत्र (Motivation letter)। प्रत्येक अध्ययनले फरक कागजात माग्न सक्छ।

निर्णय चित्त नबुझे के गर्ने? माध्यमिक तहको मूल्याङ्कनमा नतिजा वा प्रक्रिया गलत लागेमा निर्णयको कारण माग्ने, प्रमाण समावेश भए/नभएको जाँच्ने र उजुरी (Klage) गर्ने अधिकार हुन्छ। उच्च शिक्षाको हकमा सम्बन्धित संस्थाको आफ्नै उजुरी प्रक्रिया लागू हुन्छ।

चरणबद्ध रूपमा अब के गर्ने?

१. आफ्नो अन्तिम लक्ष्य स्पष्ट गर्नुहोस् (माध्यमिक शिक्षा, पेशागत योग्यता, वा उच्च शिक्षा)।

२. पहिलेको शिक्षा, काम र तालिमको सूची बनाउनुहोस्।

३. प्रमाणपत्र, अंकपत्र र कामको प्रमाण जम्मा गर्नुहोस्।

४. विदेशका कागजात आवश्यक भए अनुवाद गराउनुहोस्।

५. माध्यमिक तह पूरा गर्ने लक्ष्य भए फुल्केसकोमुनेको वयस्क शिक्षा सेवासँग सम्पर्क गर्नुहोस्।

६. आफ्नो लक्ष्य स्पष्ट रूपमा बताएर Realkompetansevurdering माग्नुहोस्।

७. मूल्याङ्कन कुन विषय वा योग्यताविरुद्ध गरिने हो बुझ्नुहोस्।

८. आफूले जानेका कुरा ठोस उदाहरणसहित व्याख्या गर्न तयारी गर्नुहोस्।

९. मूल्याङ्कनपछि कुन विषय वा भाग स्वीकृत भयो भन्ने लिखित नतिजा लिनुहोस्।

१०. बाँकी विषयका लागि व्यक्तिगत शिक्षा योजना माग्नुहोस्।

११. फागस्कुले वा उच्च शिक्षातर्फ सीधै आवेदन गर्ने हो भने निश्चित अध्ययनको प्रवेश आवश्यकता छुट्टै जाँच्नुहोस्।

१२. आवेदन र कागजात बुझाउने म्याद समयमै जाँच्नुहोस्।

१३. निर्णय बुझ्न गाह्रो भए लिखित स्पष्टीकरण माग्नुहोस्। १४. मूल्याङ्कन वा प्रक्रिया गलत भएको लागे उजुरीको अधिकारबारे जानकारी लिनुहोस्।

Realkompetansevurdering कुनै छोटो बाटो खोजेर आवश्यक शिक्षा छल्ने व्यवस्था होइन। यो व्यक्तिले जीवनमा पहिले नै सिकेको कुरा दोहोर्‍याउन नपरोस् र उसलाई वास्तवमै बाँकी रहेको शिक्षा मात्र दिन सकियोस् भन्ने व्यवस्था हो। यसले कामको अनुभव, पुरानो शिक्षा र तालिमलाई औपचारिक रूपमा पहिचान गर्छ।

अरूको बाटो नक्कल गर्नुभन्दा पहिले आफ्नो ज्ञानको सही मूल्याङ्कन गराएर, त्यसपछि मात्र बाँकी शिक्षाको योजना बनाउनु सबैभन्दा सुरक्षित र व्यावहारिक बाटो हो।

महत्त्वपूर्ण सूचना: यो गाइड सामान्य जानकारीका लागि तयार गरिएको हो। प्रक्रिया, अधिकार, कागजात र उपलब्ध शिक्षा व्यक्तिको अवस्था र फुल्केसकोमुने अनुसार फरक हुन सक्छ। अन्तिम निर्णय सम्बन्धित शिक्षण संस्था वा निकायले गर्छ। कुनै पनि निजी पाठ्यक्रममा शुल्क तिर्नुअघि आधिकारिक निकायबाट आफ्नो आवश्यकता जाँच गराउनुहोस्।