नर्वेली अधिकारीहरूले अदालतको आदेशअनुसार रूसी अनुसन्धान जहाज ‘Professor Molchanov’ लाई स्वालबारको Barentsburg मा रोकेका छन्। युक्रेनको सरकारी ऊर्जा कम्पनी Naftogaz ले रूसबाट क्षतिपूर्ति असुल्न अघि बढाएको कानुनी प्रक्रियाअन्तर्गत जहाजमाथि नियन्त्रण कायम गरिएको हो।
रूसले भने नर्वेली अदालतको निर्णयलाई कडा शब्दमा विरोध गरेको छ। रूसी विदेश मन्त्रालयले जहाज रोक्ने कदम आफूलाई स्वीकार्य नभएको जनाएको छ भने नर्वेस्थित रूसी दूतावासले यसलाई राजनीतिक रूपमा प्रेरित र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनविपरीत भएको दाबी गरेको छ। रूसले जहाजमाथिको नियन्त्रण तत्काल हटाउन माग गर्दै अदालती निर्णयलाई चुनौती दिने बताएको छ।
अदालतको आदेश र कार्यान्वयन
उत्तरी नर्वेको एक अदालतले ३१ अगस्ट २०२६ मा रूसी जहाजमाथि कानुनी नियन्त्रण कायम गर्न अनुमति दिएको थियो। सोही आदेशलाई कार्यान्वयन गर्दै स्वालबारको स्थानीय प्रशासनले २ सेप्टेम्बरमा जहाजलाई बारेन्ट्सबुर्गमा रोकेको हो। यो सैन्य गिरफ्तारी नभई सम्पत्तिमाथि गरिएको कानुनी नियन्त्रण (Legal Arrest) मात्र हो। यस चरणमा जहाजको स्वामित्व Naftogaz लाई हस्तान्तरण गरिएको छैन। अदालत वा स्थानीय प्रशासनले ले अर्को निर्णय नगरेसम्म जहाज बारेन्ट्सबुर्गमा मै रहनेछ।
क्रिमिया विवाद र युक्रेनी दाबी
यो मुद्दाको पृष्ठभूमि सन् २०१४ मा रूसले क्रिमिया अधिग्रहण गरेपछि Naftogaz र त्यससँग सम्बन्धित कम्पनीका तेल र ग्यास सम्पत्ति जफत गरिएको घटनासँग जोडिएको छ। ती सम्पत्तिबापत रूसबाट क्षतिपूर्ति पाउन Naftogaz ले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी प्रक्रिया अघि बढाएको थियो।
सन् २०२३ को मध्यस्थता (Arbitration) निर्णयपछि कम्पनीले विभिन्न देशमा रहेका रूसी सम्पत्ति प्रयोग गरी फैसला कार्यान्वयन गराउने प्रयास गरिरहेको छ। स्वालबारमा जहाज रोक्ने कदम पनि यही प्रक्रियाको हिस्सा हो। यद्यपि, रूसले आफ्नो सहभागिताबिना प्रक्रिया अघि बढाइएको भन्दै उक्त निर्णयको वैधानिकतालाई अस्वीकार गर्दै आएको छ।
रूसको कडा प्रतिक्रिया र कानुनी तयारी
यस कदमप्रति रूसी विदेश मन्त्रालयले मस्कोस्थित नर्वेली राजदूत लाई बोलाएर औपचारिक विरोध जनाएको समाचार आएका छन्। जहाज रोक्ने निर्णयसँगै स्वालबारमा रूसको वैधानिक उपस्थितिलाई सीमित गर्ने अन्य नर्वेली कदम पनि स्वीकार्य नभएको मन्त्रालयले बताएको छ।
यसैबीच, रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले घटनालाई अझ कडा शब्दमा टिप्पणी गर्दै यसलाई "राज्य आतंकवाद" को अभिव्यक्ति भनेका छन्। त्यस्तै, रूसी विदेश मन्त्रालयकी प्रवक्ताले जहाज रोक्ने कदमलाई समुद्री डकैतीसँग तुलना गरेकी छन्। यी अभिव्यक्ति रूसी पक्षका आरोप हुन्, नर्वेली अदालतको कानुनी निष्कर्ष होइनन्।
नर्वे–रूस सम्बन्धमा नयाँ तनाव
यस घटनाको प्रत्यक्ष कारण नर्वे र रूसबीचको सैन्य विवाद होइन, नर्वेली अधिकारीहरूले केवल अदालतको आदेश कार्यान्वयन गरेका हुन्। तर, स्वालबारमा रूसको लामो उपस्थिति, आर्कटिक क्षेत्रको रणनीतिक महत्त्व र युक्रेन युद्धपछि बिग्रिएको नर्वे–रूस सम्बन्धका कारण यसले कानुनी विवादभन्दा व्यापक कूटनीतिक रूप लिएको छ।
रूसले नर्वेमाथि स्वालबारसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय दायित्व पालना नगरेको आरोप लगाउँदै जहाज तुरुन्त छाड्न माग गरेको छ। अब नर्वेली अदालतले रूसी पक्षको सम्भावित अपिलमाथि के निर्णय गर्छ र जहाज कति समय बारेन्ट्सबुर्गमा रहन्छ भन्ने विषयले घटनाको आगामी दिशा निर्धारण गर्नेछ।