मध्यपूर्वको तनावबीच नर्वेको व्यापार बचत १०५ अर्ब क्रोनर पुग्यो

तेल र प्राकृतिक ग्यासको निर्यात आम्दानी तीव्र रूपमा बढेपछि नर्वेको व्यापार बचत सेप्टेम्बर २०२६ मा १०५ अर्ब क्रोनर पुगेको छ। यो साढे तीन वर्षभन्दा बढी समययताकै उच्च व्यापार बचत हो।

केन्द्रीय तथ्यांक ब्युरो (SSB) ले १५ अक्टोबरमा सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार नर्वेले सेप्टेम्बरमा २०७.७ अर्ब क्रोनरको वस्तु निर्यात गरेको छ। यो सन् २०२५ को सेप्टेम्बरभन्दा ५३.३ प्रतिशत बढी हो र झन्डै चार वर्षयताकै उच्च मासिक निर्यात मूल्य हो।

उक्त महिनामा नर्वेले १०२.७ अर्ब क्रोनरको वस्तु आयात गरेको थियो। निर्यातबाट आएको २०७.७ अर्ब क्रोनरबाट आयातमा खर्च भएको १०२.७ अर्ब क्रोनर घटाउँदा व्यापार बचत १०५ अर्ब क्रोनर भएको हो। यो अघिल्लो वर्षको सेप्टेम्बरको तुलनामा झन्डै तीन गुणा बढी हो। व्यापार बचत लगातार चौथो महिना बढेको छ।

प्राकृतिक ग्यासबाट ७९.४ अर्ब क्रोनर

सेप्टेम्बरमा नर्वेले प्राकृतिक ग्यास निर्यातबाट ७९.४ अर्ब क्रोनर आम्दानी गरेको छ। यो अघिल्लो वर्षको सोही महिनाको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी हो र जनवरी २०२३ यताकै उच्च ग्यास निर्यात मूल्य हो।

ग्यासको औसत मूल्य सेप्टेम्बरमा ८.९६ क्रोनर पुगेको थियो, जुन झन्डै चार वर्षयताकै उच्च स्तर हो। निर्यात गरिएको ग्यासको मात्रा पनि अघिल्लो वर्षको सेप्टेम्बरभन्दा ६.३ प्रतिशत बढेर ८.४ अर्ब मानक घनमिटर पुगेको छ। तर ग्यासबाट आएको आम्दानी दोब्बरभन्दा बढी हुनुमा निर्यातको मात्रा बढ्नुभन्दा मूल्यवृद्धिको भूमिका धेरै ठूलो छ।

SSB का अनुसार मध्यपूर्वमा जारी तनाव र विश्व बजारमा तेल तथा ग्यासको आपूर्तिबारे अनिश्चितताले ऊर्जा मूल्य बढाएको छ। यसबाट ऊर्जा निर्यात गर्ने नर्वेले बढी आम्दानी गरेको हो।

तेल निर्यातबाट ५६.३ अर्ब क्रोनर नर्वेले सेप्टेम्बरमा ५६.३ अर्ब क्रोनर बराबरको कच्चा तेल निर्यात गरेको छ। यो सन् २०२५ को सेप्टेम्बरभन्दा ६०.६ प्रतिशत बढी हो। यसमा पनि मुख्य कारण तेलको मूल्य बढ्नु हो।

सेप्टेम्बर २०२६ मा तेलको अनुमानित औसत मूल्य प्रतिब्यारेल १,०६९ क्रोनर थियो। यो एक वर्षअघिको तुलनामा प्रतिब्यारेल ४१४ क्रोनर बढी र अगस्ट २०२६ भन्दा २२५ क्रोनर बढी हो।

यसले नर्वेले धेरै तेल बेचेर मात्र होइन, विश्व बजारमा उही परिमाणको तेलको मूल्य बढेका कारण पनि बढी आम्दानी गरेको देखाउँछ।

मध्यपूर्वको तनावले नर्वेको अन्य निर्यातमा पनि असर

तेल र प्राकृतिक ग्यासबाहेक नर्वेभित्रै उत्पादन हुने अन्य वस्तुको निर्यात मूल्य सेप्टेम्बरमा ७०.९ अर्ब क्रोनर पुगेको छ। यो अघिल्लो वर्षको सोही महिनाभन्दा ७.४ प्रतिशत बढी हो।

पेट्रोलियम उत्पादन र आल्मुनियमको निर्यात आम्दानीमा विशेष वृद्धि देखिएको छ। खाडी क्षेत्रबाट विश्व बजारमा आउने यस्ता वस्तुको आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य बढेको र त्यसबाट नर्वेली निर्यातको मूल्य पनि माथि गएको SSB ले जनाएको छ।

पेट्रोल, डिजेल, नेफ्था (Naphtha), प्रोपेन र ब्युटेनजस्ता पेट्रोलियम उत्पादनको निर्यात आम्दानी अघिल्लो वर्षको सेप्टेम्बरको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी भएको छ। मूल्य र निर्यात परिमाण दुवै बढेकाले आम्दानी बढेको हो।

नर्वेले सेप्टेम्बरमा ५.६ अर्ब क्रोनरको आल्मुनियम निर्यात गरेको छ। यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा १८.३ प्रतिशत बढी हो। आल्मुनियमको औसत मूल्य पनि सन् २०२५ को सेप्टेम्बरभन्दा ३४ प्रतिशत माथि थियो।

बिजुली निर्यात पनि बढ्यो

नर्वेले सेप्टेम्बरमा २.५ अर्ब क्रोनरको बिजुली निर्यात गरेको छ। यो अघिल्लो वर्षको सेप्टेम्बरभन्दा ३०.५ प्रतिशत बढी हो। युरोपमा उच्च बिजुली मूल्य भएका कारण नर्वेको बिजुली निर्यात मूल्य बढेको हो। सेप्टेम्बरमा निर्यात गरिएको बिजुलीको औसत मूल्य एक वर्षअघिको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी थियो।

यसको अर्थ नर्वेभित्रका सबै घरपरिवारले यही अनुपातमा बढी रकम तिरे भन्न मिल्दैन। निर्यात मूल्य युरोपको बजार, उत्पादन अवस्था, प्रसारण क्षमता र सम्बन्धित मूल्य क्षेत्रलगायत विभिन्न कारणबाट प्रभावित हुन्छ।

माछा निर्यातको मूल्य स्थिर

नर्वेले सेप्टेम्बरमा १७ अर्ब क्रोनर बराबरको माछा निर्यात गरेको छ। निर्यात मूल्य अघिल्लो वर्षको सोही महिनाको हाराहारीमै रहे पनि माछाको कुल निर्यात परिमाण ८.३ प्रतिशत घटेको छ।

सामोनको उच्च निर्यात परिमाणले माछा निर्यातको कुल मूल्यलाई सहयोग गरेको थियो। तर म्याकरेल निर्यातमा आएको ठूलो गिरावटले उक्त वृद्धिको धेरै हिस्सा घटाएको SSB ले जनाएको छ।

बलियो क्रोनरले फरक किसिमको प्रभाव

नर्वेली क्रोनर सन् २०२५ को सेप्टेम्बरको तुलनामा ६.४ प्रतिशत बलियो भएको थियो। बलियो क्रोनरले विदेशबाट सामान आयात गर्दा मूल्य कम हुन सहयोग गर्न सक्छ, तर विदेशी मुद्रामा आम्दानी गर्ने नर्वेली निर्यातकर्ताले रकम क्रोनरमा परिवर्तन गर्दा कम पाउन सक्छन्।

यद्यपि, सेप्टेम्बरमा तेल र ग्यासको मूल्यवृद्धि यति ठूलो थियो कि बलियो क्रोनरको सम्भावित नकारात्मक असर हुँदाहुँदै पनि नर्वेको कुल निर्यात आम्दानी उल्लेख्य रूपमा बढ्यो।

सामान्य मानिसलाई यसको अर्थ के हो?

उच्च व्यापार बचत नर्वेको अर्थतन्त्र र बाह्य आम्दानीका लागि सकारात्मक संकेत हो। विशेषगरी तेल र ग्यासबाट हुने उच्च आम्दानीले राज्यको कर तथा पेट्रोलियमसम्बन्धी राजस्व बढाउन सक्छ।

तर व्यापार बचत बढ्दैमा घरपरिवारको तलब तत्काल बढ्ने, खाद्यान्न सस्तो हुने वा प्रत्येक नागरिकले प्रत्यक्ष पैसा पाउने हुँदैन। तेल तथा ग्यास क्षेत्रबाट राज्यलाई प्राप्त हुने ठूलो हिस्सा नर्वेको स्थापित आर्थिक व्यवस्थाअनुसार दीर्घकालीन बचत र बजेट प्रक्रियासँग जोडिन्छ।

धेरैजसो तेल आम्दानी तेल कोषमा जाने भएकाले उच्च निर्यात आम्दानीले नर्वेको घरेलु अर्थतन्त्रलाई तत्काल अत्यधिक तातो बनाउँदैन।

अर्कोतर्फ, व्यापार बचत बढ्नुको एउटा मुख्य कारण मध्यपूर्वको तनावले ऊर्जा मूल्य माथि जानु हो। यसले नर्वेको निर्यात आम्दानी बढाए पनि अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा यातायात, ऊर्जा र उत्पादन लागत बढ्न सक्ने जोखिम पनि कायम रहन्छ।