नर्वेमा प्रत्येक वर्ष कम्तीमा ७ लाख ८५ हजार टन प्लास्टिक बजारमा आउने गरेको नयाँ अध्ययनले देखाएको छ। यो प्रतिव्यक्ति वार्षिक करिब १४१ किलो बराबर हो। प्लास्टिकका सामानमध्ये प्याकेजिङ र पेय पदार्थका बोतलको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ।
वातावरण निर्देशनालयका लागि मेपेक्स (Mepex) ले तयार पारेको यो अध्ययन सन् २०२४ को तथ्यांकमा आधारित छ। निर्देशनालयका अनुसार उपलब्ध तथ्यांकले नर्वेमा प्रयोग हुने सबै प्लास्टिक समेट्न नसकेको हुन सक्ने भएकाले वास्तविक परिमाण अझ बढी हुन सक्छ।
प्याकेजिङमै ठूलो परिमाण
नर्वेमा मानिसहरूले दैनिक रूपमा देख्ने बोतल र खानेकुराको प्याकेटमा मात्र प्लास्टिक प्रयोग हुँदैन। भवन निर्माण, कपडा, सवारीसाधन, माछापालन तथा विद्युतीय र इलेक्ट्रोनिक उपकरणमा पनि यसको ठूलो प्रयोग हुन्छ।
नयाँ अध्ययनअनुसार प्लास्टिक प्याकेजिङ र पेय पदार्थका बोतल सबैभन्दा ठूलो समूह हुन्। सन् २०२४ मा मात्रै कम्तीमा १ लाख ९५ हजार ५ सय टन यस्तो प्लास्टिक नर्वेको बजारमा आएको थियो। यो प्रतिव्यक्ति करिब ३५ किलो बराबर हो। त्यसपछि निर्माण क्षेत्रमा प्रयोग हुने प्लास्टिकको हिस्सा ठूलो छ।
मन्त्री भन्छिन्– उपभोक्तालाई मात्रै दोष दिएर पुग्दैन
जलवायु तथा वातावरणमन्त्री सिग्रुन ओस्लान् (Sigrun Aasland) ले प्लास्टिकको प्रयोग घटाउने जिम्मेवारी व्यक्तिगत उपभोक्ताको काँधमा मात्रै राख्न नमिल्ने बताएकी छन्। उनका अनुसार नियम कडा बनाउनु र उत्पादकलाई जिम्मेवार बनाउनु आवश्यक छ।
बजारमा एउटै सामानमाथि एकभन्दा बढी तहको प्लास्टिक लगाइएका धेरै उदाहरण भेटिन्छन्। पाँचवटा नुडलका प्याकेटलाई फेरि अर्को प्लास्टिकले बेर्नु, साना टिस्युका प्याकेटलाई थप प्लास्टिकभित्र राख्नु वा खुला रूपमा बेच्न सकिने फलफूललाई प्लास्टिकको ट्रेमा बेर्नु यसका उदाहरण हुन्।
यस्तो प्याकेजिङ अहिले नर्वेमा गैरकानुनी छैन। तर सरकारले आवश्यक नभएको प्लास्टिक हटाउने र कागज वा अन्य सामग्रीले पुग्ने ठाउँमा प्लास्टिकको प्रयोग घटाउने उपायमा काम गरिरहेको छ।
मन्त्रीका अनुसार प्लास्टिक आफैँमा सबै अवस्थामा खराब सामग्री भने होइन। यसले खानेकुरा सुरक्षित राख्न, सरसफाइ कायम गर्न र खाद्यवस्तुको आयु बढाउन मद्दत गर्छ। समस्या आवश्यकभन्दा बढी प्लास्टिक प्रयोग गर्नु र ठूलो परिमाणमा फाल्नु हो। प्लास्टिक जलाउँदा कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जन हुने तथा उत्पादनदेखि ढुवानी र फोहोर व्यवस्थापनसम्मका विभिन्न चरणमा प्रदूषणको जोखिम रहने बताइएको छ।
नर्वे धेरै प्लास्टिक प्रयोग गर्ने देशमध्ये एक
नयाँ नर्वेजियन अध्ययनले अन्य देशसँग तुलना गर्न मिल्ने तथ्यांक समावेश गरेको छैन। त्यसैले यस अध्ययनका आधारमा मात्रै नर्वे विश्वमै सबैभन्दा बढी प्लास्टिक प्रयोग गर्ने देश हो भन्न मिल्दैन।
तर सन् २०२५ मा दक्षिण डेनमार्क विश्वविद्यालय र बेलायतको क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताले गरेको छुट्टै अध्ययनले नर्वेसहित नर्डिक देशहरू प्रतिव्यक्ति प्लास्टिक प्रयोगमा विश्वको उच्च तहमा रहेको देखाएको थियो।
त्यस अध्ययनमा नर्वेको खपत प्रतिव्यक्ति करिब २०० किलो र युरोपेली संघ (EU) को औसत ११९ किलो अनुमान गरिएको थियो। अध्ययनहरूले समेटेका प्लास्टिकका प्रकार र गणना विधि फरक भएकाले तथ्यांक पनि फरक देखिएको हो।
नयाँ नियम सन् २०२७ देखि आउन सक्ने
युरोपेली संघले प्याकेजिङ र त्यसबाट निस्कने फोहोर घटाउन 'PPWR' भनिने नयाँ नियम ल्याएको छ। यसले अनावश्यक प्याकेजिङ र प्याकेटभित्रको खाली ठाउँ घटाउने, पुनर्चक्रण गरिएको सामग्रीको प्रयोग बढाउने तथा प्याकेजिङलाई पुनः प्रयोग वा पुनर्चक्रण गर्न सजिलो बनाउने लक्ष्य राखेको छ।
यो नियम EU देशहरूमा १२ अगस्ट २०२६ देखि लागू भएको छ। तर EØS सम्झौतामा समावेश नभइसकेकाले नर्वेमा अहिले नै कानुनका रूपमा लागू भएको छैन। वातावरण निर्देशनालयले आवश्यक प्रक्रिया पूरा भएमा नर्वेको नयाँ प्याकेजिङ नियम १ अक्टोबर २०२७ देखि लागू गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। यो प्रस्ताव अहिले जलवायु तथा वातावरण मन्त्रालयको विचाराधीन अवस्थामा छ।
नर्वेले प्लास्टिकका झोला घटाउने क्षेत्रमा भने केही प्रगति गरेको छ। सन् २०२५ मा औसतमा प्रतिव्यक्ति ६३ वटा प्लास्टिकका झोला प्रयोग गरिएको थियो। यद्यपि निर्धारित लक्ष्य हासिल गर्न यो संख्या अझै घटाएर प्रतिव्यक्ति वार्षिक ४० वटामा झार्नुपर्नेछ।