नर्वेको राष्ट्रिय सुरक्षा निकाय (Nasjonal sikkerhetsmyndighet - NSM) ले देशको राष्ट्रिय साइबर जोखिमलाई ‘उच्च’ तहमा पुर्याएको छ। यो जोखिम मापनका पाँच तहमध्ये दोस्रो उच्च तह हो। सरकारी र निजी संस्थाहरूमाथि सफल साइबर आक्रमण पछिल्लो छ महिनामा तीन गुणाले बढेको र केही घटनाले गम्भीर क्षति पुर्याएको NSM ले जनाएको छ।
NSM ले राष्ट्रिय साइबर जोखिमको स्तर सार्वजनिक रूपमा खुलाएको यो पहिलो पटक हो। यसअघि यस्तो मूल्याङ्कन सार्वजनिक गरिएको थिएन। अहिलेको सुरक्षा परिस्थिति र पछिल्ला महिनाहरूमा देखिएका डिजिटल घटनाहरूलाई ध्यानमा राखेर संस्थाहरूलाई जोखिमबारे जानकारी दिन आवश्यक भएको NSM को भनाइ छ।
पाँचमध्ये दोस्रो उच्च जोखिम तह
NSM ले नर्वेको साइबर जोखिमलाई अत्यन्त न्यून, न्यून, मध्यम, उच्च र अत्यन्त उच्च गरी पाँच तहमा विभाजन गरेको छ। मध्यम तहलाई सामान्य अवस्था मानिन्छ, जहाँ नर्वेली संस्थाहरूमाथि निश्चित मात्रामा साइबर आक्रमण हुने अपेक्षा गरिन्छ।
अहिले जोखिम ‘उच्च’ तहमा पुग्नुको अर्थ संस्थाहरूले आफ्ना प्रणाली, सुरक्षा उपाय र सम्भावित कमजोरीहरूको तत्काल समीक्षा गर्नुपर्ने अवस्था आएको हो। तर, यसको अर्थ नर्वेका सबै मोबाइल, बैंक वा सार्वजनिक डिजिटल सेवाहरू अहिले नै आक्रमणमा परिसकेका छन् भन्ने बुझिँदैन।
राष्ट्रिय सञ्चार प्राधिकरण (Nkom) ले पनि जोखिम बढेको अर्थ मोबाइल र ब्रोडब्यान्ड नेटवर्क प्रभावित भइसकेको नभई सम्भावित घटनाका लागि थप सतर्क र तयार रहनुपर्ने अवस्था भएको स्पष्ट पारेको छ।
पछिल्लो छ महिनामा तीन गुणा सफल आक्रमण
NSM का निर्देशक आर्ने क्रिस्टियन हौगस्त्योइल (Arne Christian Haugstøyl) का अनुसार पछिल्लो छ महिनामा नर्वेली संस्थाहरूविरुद्ध सफल साइबर आक्रमण तीन गुणाले बढेका छन्। तीमध्ये केही घटनाले गम्भीर परिणाम निम्त्याएका छन् भने राष्ट्रिय सुरक्षामा अझै क्षति पुर्याउन सक्ने अवस्था कायम छ।
NSM ले विशेष गरी रक्षा क्षेत्र, रक्षा उद्योग, अन्तरिक्ष क्षेत्र, अत्यावश्यक पूर्वाधार सञ्चालन गर्ने संस्था तथा राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण संस्थालाई सेवा दिने कम्पनीहरू बढी जोखिममा रहेको बताएको छ। यस्ता संस्थाहरू प्रणालीको नक्साङ्कन गर्ने प्रयास, अनधिकृत प्रवेश, र्यान्समवेयर (Ransomware) तथा सेवा अवरुद्ध गर्ने आक्रमणको निशानामा परिरहेका छन्।
जोखिम मूल्याङ्कन मुख्यतः संस्थाहरूका लागि जारी गरिएको भए पनि त्यस्ता संस्थामाथिको आक्रमणले सर्वसाधारणले प्रयोग गर्ने सेवाहरू पनि प्रभावित हुन सक्छन्।
कृत्रिम बुद्धिमत्ताले आक्रमणको गति बढाउँदै
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को तीव्र विकासले पनि साइबर जोखिम बढाएको NSM को मूल्याङ्कन छ। आक्रमणकारीले भाषा मोडेल र अन्य AI प्रणाली प्रयोग गरेर ठूलो मात्रामा डेटा विश्लेषण गर्न तथा डिजिटल प्रणालीका कमजोरीहरू पहिलेभन्दा छिटो पत्ता लगाउन सक्छन्।
NSM का अनुसार, पहिले संस्था वा प्राविधिक टोलीसँग सुरक्षा कमजोरी समाधान गर्न केही दिन वा हप्ताको समय हुन्थ्यो। तर अब आक्रमणकारीले त्यस्ता कमजोरी केही घण्टामै पत्ता लगाएर प्रयोग गर्न सक्ने जोखिम बढेको छ।
यद्यपि, AI प्रयोग गरेर यस प्रकारको साइबर आक्रमण नर्वेमै भएको अहिलेसम्म प्रमाणित नभएको NSM ले स्पष्ट गरेको छ। तर, सम्भावित क्षति र अन्तर्राष्ट्रिय विकासले भने नर्वेको समग्र जोखिम बढाएको छ।
संस्थाहरूलाई तत्काल सुरक्षा जाँच गर्न आग्रह
NSM ले नर्वेका सरकारी तथा निजी संस्थाहरूलाई आफ्ना डिजिटल सुरक्षा उपायहरूको तत्काल समीक्षा गर्न आग्रह गरेको छ। संस्थाहरूले विशेष गरी फिसिङ प्रतिरोधी मल्टिफ्याक्टर अथेन्टिकेसन (MFA), नियमित सुरक्षा अपडेट, पर्याप्त लगिङ र अनुगमन (Logging and Monitoring) तथा पुराना उपकरण र सफ्टवेयर हटाउने कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सुझाव दिइएको छ।
त्यसैगरी, मुख्य प्रणाली र संवेदनशील जानकारीमा कसको पहुँच छ भन्ने स्पष्ट राख्न, नेटवर्कका विभिन्न भागहरू अलग गर्न तथा कुनै साइबर घटना भएमा सेवा कसरी सञ्चालन गर्ने भन्ने वैकल्पिक योजना तयार राख्न पनि महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। NSM को वार्षिक जोखिम मूल्याङ्कनले साना र ठूला दुवै प्रकारका संस्थाहरू साइबर आक्रमणको सामना गर्न तयार हुनुपर्ने बताएको छ।
अत्यावश्यक सेवा उपलब्ध गराउने केही संस्थाहरूले गम्भीर डिजिटल घटनाबारे २४ घण्टाभित्र सम्बन्धित निकायलाई सूचना दिनुपर्ने कानुनी दायित्वसमेत रहेको छ।
सर्वसाधारणले आत्तिनुपर्ने अवस्था होइन
हालको चेतावनी मुख्यतः संस्था र तिनका आइटी (IT) प्रणालीतर्फ लक्षित छ। यसले प्रत्येक व्यक्तिको फोन, बैंक खाता वा व्यक्तिगत डेटा अहिले नै प्रत्यक्ष जोखिममा परेको प्रमाणित गर्दैन।
तर सर्वसाधारणले पनि अज्ञात लिंक नखोल्ने, एउटै पासवर्ड धेरै सेवामा प्रयोग नगर्ने, मल्टिफ्याक्टर अथेन्टिकेसन उपलब्ध भएको ठाउँमा सक्रिय गर्ने र फोन तथा कम्प्युटरको सुरक्षा अपडेट समयमै गर्ने जस्ता सामान्य सावधानीहरू अपनाउन सक्छन्।
NSM ले सार्वजनिक गरेको ‘उच्च’ जोखिम तह नर्वेमाथि एउटा निश्चित आक्रमण सुरु भएको घोषणा नभई बदलिँदो सुरक्षा परिस्थिति सामना गर्न संस्था र सेवा प्रदायकहरूले आफ्नो तयारी बलियो बनाउनुपर्ने चेतावनी हो।