काठमाडौँ, २ सेप्टेम्बर (बुधबार) – नेपाल–तिब्बत सीमाक्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण नेपालतर्फ मात्रै कम्तीमा १,२०४ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार यस त्रासदीपूर्ण घटनामा ४,२१६ जना अझै सम्पर्कविहीन छन्। प्रभावित क्षेत्रमा सुरक्षाकर्मीद्वारा तीव्र रूपमा खोज तथा उद्धार कार्य जारी छ।
गत अगस्ट २६ मा नेपाल र चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बतबीचको उच्च हिमाली सीमाक्षेत्रमा यो विपद् सुरु भएको थियो। हिमाली क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा बरफ र चट्टान खसेपछि पानी, हिलो, ढुङ्गा र भग्नावशेषको विशाल बहाव नदीतर्फ पसेको प्रारम्भिक अध्ययनले देखाएको छ। त्यसपछिको तीव्र गतिको बाढीले नेपालका विभिन्न बस्ती, सडक, पुल र अन्य पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुर्याएको छ।
विशेषगरी नदी आसपासका रसुवा र नुवाकोटसहितका जिल्लाहरू नराम्ररी प्रभावित भएका छन्। बाढीले घर तथा भवन बगाएको, सडक सञ्जाल विच्छेद गरेको र जलविद्युत् आयोजनाहरूमा गम्भीर क्षति पुर्याएको छ।
कठिन भूगोल, बाक्लो हिलो र भग्नावशेषका कारण खोज तथा उद्धार कार्य निकै चुनौतीपूर्ण बनेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
उद्धार प्रयास र बढ्दो चिन्ता
बुधबार साँझसम्म सुरक्षाकर्मी र उद्धार टोलीले नेपालमा ११,९९३ जनाको सकुशल उद्धार गरेका छन्। यद्यपि, अझै ४ हजारभन्दा बढी मानिस बेपत्ता रहेकाले मृतकको संख्या अझै बढ्न सक्ने गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। हिलो तथा भग्नावशेषमा पुरिएकाहरूको खोजी कार्य निरन्तर चलिरहेको छ।
उता, विपद्ले चीनको नियन्त्रणमा रहेको तिब्बततर्फ पनि ठूलो मानवीय क्षति निम्त्याएको छ। चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार तिब्बतमा कम्तीमा २१ जनाको मृत्यु भएको छ भने ५४१ जना अझै बेपत्ता छन्। यो तथ्याङ्क नेपालतर्फको क्षतिभन्दा छुट्टै हो।
तल्लो तटीय क्षेत्रमा थप जोखिम
विपद्पछि नदी प्रणालीमा थुप्रिएको हिलो र भग्नावशेषले अस्थायी ताल वा अवरोध (Damming) सिर्जना गर्न सक्ने जोखिमप्रति विपद् व्यवस्थापन अधिकारीहरूले उच्च सतर्कता अपनाएका छन्। यस्तो अवरोध अचानक फुटेमा तल्लो क्षेत्रमा अर्को विनाशकारी बाढी आउन सक्ने भएकाले नदी आसपासका समुदायलाई सुरक्षित स्थानमा रहन र सावधान रहन चेतावनी दिइएको छ।
जलवायु क्षतिपूर्तिको माग
नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले यस महाविपद्लाई जलवायु परिवर्तनको गम्भीर असरसँग जोडेका छन्। विश्वव्यापी हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा नेपालको अत्यन्त कम योगदान रहे पनि त्यसको भयानक मूल्य चुकाउनुपरेको भन्दै उनले ठूला उत्सर्जक राष्ट्रहरूसँग 'जलवायु क्षतिपूर्ति' को विषय अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा सशक्त रूपमा उठाउने बताएका छन्।
बाढीको कारणबारे विस्तृत वैज्ञानिक अध्ययन भइरहेको छ। हाल सार्वजनिक विवरणहरूले उच्च हिमाली क्षेत्रमा भएको बरफ तथा चट्टानको ठूलो पहिरोलाई प्रमुख कारण माने पनि पूर्ण प्रतिवेदन आउन बाँकी छ।
एक नजरमा तथ्याङ्क (बुधबार साँझसम्मको अद्यावधिक):
- नेपालमा पुष्टि भएको मृत्यु: १,२०४ जना
- नेपालमा सम्पर्कविहीन: ४,२१६ जना
- सकुशल उद्धार (नेपाल): ११,९९३ जना
- तिब्बतमा पुष्टि भएको मृत्यु: २१ जना
- तिब्बतमा बेपत्ता: ५४१ जना
- घटना सुरु भएको मिति: २६ अगस्ट २०२६
- मुख्य प्रभावित क्षेत्र: नेपाल–तिब्बत सीमाक्षेत्र, रासुवा र नुवाकोटसहित नदी आसपासका जिल्लाहरू
(नोट: मृतक तथा बेपत्ताको संख्या निरन्तर अद्यावधिक भइरहेकाले पछिल्ला विवरणहरूमा परिवर्तन आउन सक्नेछ।)