फ्रान्सदेखि अन्य युरोपेली देशसम्म किन भइरहेको छ प्रदर्शन र हिंसा?

फ्रान्समा शिक्षा क्षेत्रको सुधारको माग राख्दै सुरु भएको विरोध प्रदर्शन हाल महँगी, कमजोर सार्वजनिक सेवा र बढ्दो आर्थिक असमानताविरुद्धको देशव्यापी आन्दोलनमा परिणत भएको छ। अधिकांश नागरिकले आफ्ना माग शान्तिपूर्ण रूपमा राखे पनि केही समूहले आगजनी, लुटपाट र प्रहरीमाथि आक्रमण गरेपछि फ्रान्सका विभिन्न सहरमा हिंसा भड्किएको छ। यसै समयमा इटाली, बेल्जियम, पोर्चुगल र अल्बानियामा पनि आ-आफ्नै स्थानीय समस्यालाई लिएर प्रदर्शन चर्किएका छन्।

युरोपका विभिन्न देशमा एकैपटक जस्तो देखिएको यो असन्तुष्टिलाई एउटै नेतृत्वमा सञ्चालित युरोपव्यापी विद्रोह वा आप्रवासनविरुद्धको आन्दोलन भन्न मिल्दैन।

महँगो जीवनयापन, आवासको अभाव र सरकारप्रतिको वितृष्णा यी देशका साझा समस्या भए पनि आन्दोलनको मूल कारण भने देशअनुसार फरक छन्।

फ्रान्स: विद्यालयबाट सुरु भएको आन्दोलन सडकसम्म

फ्रान्सको पछिल्लो आन्दोलन सेप्टेम्बरमा विद्यालयका विद्यार्थीको विरोधबाट सुरु भएको थियो। शिक्षक र कर्मचारीको अभाव, कोचिएर पढ्नुपर्ने कक्षाकोठा, जीर्ण भवन र उच्च शिक्षाको भर्ना प्रणालीप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै विद्यार्थीहरू सडकमा उत्रिएका थिए।

सीमित विद्यालयबाट सुरु भएको यो विरोध बिस्तारै देशभर फैलियो र यसमा शिक्षक, अभिभावक, ट्रेड युनियन र अन्य राजनीतिक समूहहरू पनि जोडिए। आन्दोलन विस्तार भएसँगै मागहरू पनि थपिए। हाल यो आन्दोलन शिक्षामा मात्र सीमित नभई निम्न विषयमा केन्द्रित छ:

• जीवनयापनको बढ्दो खर्च र इन्धनको मूल्यवृद्धि।
• सार्वजनिक सेवामा बजेटको कटौती।
• धनी र गरिबबीच बढ्दै गएको आर्थिक खाडल।

अक्टोबर १७ मा फ्रान्सभर आयोजित प्रदर्शनमा ठूलो जनलहर देखियो। गृह मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार करिब ५ लाख ५० हजार नागरिक सडकमा उत्रिएका थिए भने ट्रेड युनियन (CGT) ले यो संख्या ८ लाखको हाराहारीमा रहेको दाबी गरेको छ।

शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा घुसपैठ र हिंसा

लाखौंको संख्यामा उपस्थित नागरिकले शान्तिपूर्ण प्रदर्शन गरे पनि केही सहरमा मूल प्रदर्शनबाट छुट्टिएका उग्र समूहले पसल, सार्वजनिक भवन र प्रहरीलाई निशाना बनाए।

• आगजनी र तोडफोड: लिमोज सहरको ऐतिहासिक नगर भवन आगजनीबाट गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ। मार्सेमा कालो कपडा लगाएका समूहले नगर भवनमा तोडफोड गरे भने लियोनको प्रमुख पर्यटक सूचना केन्द्रमा आगो लगाइयो।
• लुटपाट: पेरिसलगायत प्रमुख सहरका सुपरमार्केट, कपडा पसल, औषधि पसल र विलासी सामान बेच्ने पसलहरूमा लुटपाट भएको छ। स्थिति नियन्त्रणमा लिन प्रहरीले अश्रुग्यास र पानीको फोहरा प्रयोग गर्नुपरेको थियो।

यस घटनालाई लिएर प्रदर्शनकारीका अगुवाहरूले शान्तिपूर्ण आन्दोलनलाई बदनाम गर्न योजनाबद्ध रूपमा घुसपैठ भएको बताएका छन्। फ्रान्सका अधिकारीहरूले पनि सुरक्षा व्यवस्थामा केही कमजोरी भएको स्वीकार गर्दै राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँले सुरक्षा संयन्त्रको समीक्षा गर्न निर्देशन दिएका छन्।

हिंसा दोहोरिन नदिन पेरिस, लियोन, लिल र निसजस्ता सहरका निश्चित क्षेत्रमा रात्रिकालीन कर्फ्यू तथा नाबालिगलाई राति बाहिर निस्कन अस्थायी प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

अन्य युरोपेली देशको अवस्था र एजेन्डा

फ्रान्सको जस्तै असन्तुष्टि युरोपका अन्य देशमा पनि देखिएका छन्, तर तिनका मुख्य एजेन्डा फरक छन्:

• इटाली (शिक्षा र भविष्यको चिन्ता): विद्यार्थीहरूले जीर्ण शैक्षिक पूर्वाधार, शिक्षामा न्यून लगानी र भविष्यमा रोजगारीको अनिश्चिततालाई लिएर प्रदर्शन गरिरहेका छन्। केही प्रदर्शनमा प्रहरीसँग झडपसमेत भएको छ।
• बेल्जियम (सार्वजनिक सेवा र महँगी): शिक्षा र सार्वजनिक सेवामा सरकारी खर्च बढाउनुपर्ने र बढ्दो महँगी नियन्त्रण गर्नुपर्ने मागसहित बेल्जियमका सहरमा प्रदर्शन भएका छन्।
• पोर्चुगल (आवास संकट): यहाँको प्रदर्शनको मुख्य कारण 'महँगो आवास' हो। घर किन्न वा भाडामा लिन सर्वसाधारणलाई निकै कठिन भइरहेकाले सरकारसँग प्रभावकारी कदम चाल्न माग गर्दै नागरिक सडकमा उत्रिएका छन्।
• अल्बानिया (भ्रष्टाचार र बेरोजगारी): अल्बानियामा सरकारमाथि लागेको भ्रष्टाचारको आरोप, रोजगारीको अभाव र खस्कँदो अर्थतन्त्रलाई लिएर राजनीतिक प्रकृतिको आन्दोलन भइरहेको छ।

के यो आप्रवासनविरुद्धको आन्दोलन हो?

अहिलेसम्मका विश्वसनीय विवरणले फ्रान्सको आन्दोलन आप्रवासनविरुद्ध सुरु भएको देखाउँदैनन्। यसको प्रारम्भिक कारण विद्यालयको अवस्था थियो र पछि महँगी, सार्वजनिक सेवा तथा आर्थिक असमानतासम्बन्धी असन्तुष्टि आन्दोलनमा जोडिएको हो।

अन्य देशमा पनि आवास, शिक्षा, रोजगारी, भ्रष्टाचार र सरकारको नीतिजस्ता विषय प्रमुख छन्।

हिंसा सुरु भएपछि केही राजनीतिक नेता र समूहले आप्रवासन, वामपन्थी संगठन वा अन्य राजनीतिक शक्तिलाई दोष दिएका छन्। फ्रान्सका प्रधानमन्त्री Sebastien Lecornu ले हिंसात्मक घटनामा अतिवादी वामपन्थी समूह र अपराधीलाई जिम्मेवार ठहर गरेका छन्। तर प्रदर्शनका आयोजक र स्थानीय नेताले शान्तिपूर्ण माग राख्ने प्रदर्शनकारीलाई लुटपाट तथा आगजनी गर्ने समूहसँग मिसाउन नहुने बताएका छन्।