रगतमा चिनी घटाउने औषधि प्रयोग गर्ने मधुमेह भएका व्यक्तिले साधारण कारको लाइसेन्स राख्न नियमित रूपमा स्वास्थ्य प्रमाणपत्र बुझाउनुपर्छ। अहिले यस्तो लाइसेन्सको अवधि बढीमा पाँच वर्ष हुने व्यवस्था छ। युरोपेली संघ (EU) को नयाँ निर्देशनले यसलाई दस वर्षसम्म पुर्‍याउने बाटो खोले पनि नर्वेमा यो परिवर्तन लागू हुन अझै केही वर्ष लाग्नेछ।

मधुमेह हुनु आफैँमा नर्वेमा सवारी चलाउन नपाइने कारण भने होइन। तर, मधुमेहको उपचार कसरी भइरहेको छ, औषधिका कारण अत्यधिक कम रक्तचिनी (हाइपोग्लाइसेमिया) हुने जोखिम छ कि छैन र चालकले कुन श्रेणीको सवारी चलाउँछ भन्ने आधारमा स्वास्थ्य मापदण्ड तथा लाइसेन्सको अवधि फरक पर्छ।

अहिले नर्वेमा कस्तो नियम छ?

रगतमा चिनी घटाउने औषधि प्रयोग गर्ने मधुमेह भएका चालकले सामान्य १५ वर्षको अवधिसहितको 'Group 1' लाइसेन्स पाउँदैनन्। साधारण कार (Class B) लगायतका Group 1 अन्तर्गतका सवारीका लागि चिकित्सकको स्वास्थ्य प्रमाणपत्रका आधारमा बढीमा पाँच वर्षका लागि मात्र लाइसेन्स दिइन्छ। ट्रक र बससहित 'Group 2' र 'Group 3' को हकमा भने यो अवधि बढीमा तीन वर्षको हुन्छ।

Group 1 मा साधारण कार, मोटरसाइकल, मोपेड, ट्र्याक्टर र सम्बन्धित हलुका सवारी पर्छन् भने भारी ट्रक र बसका लाइसेन्स Group 2 र 3 अन्तर्गत पर्छन्। भारी सवारीमा सवारी सुरक्षासँग सम्बन्धित स्वास्थ्य मापदण्ड थप कडा हुन्छन्।

चिकित्सकले स्वास्थ्य प्रमाणपत्रमा पाँच वर्ष सिफारिस गर्न सक्ने भए पनि सबैले अनिवार्य रूपमा पूरा पाँच वर्ष पाउँछन् भन्ने हुँदैन। स्वास्थ्य अवस्था, उपचार, अत्यधिक कम रक्तचिनीको जोखिम र अन्य स्वास्थ्य समस्याको मूल्याङ्कन गरेर चिकित्सकले उपयुक्त अवधि सिफारिस गर्छन्।

खानपानबाट मात्र नियन्त्रण गरिएको मधुमेह

औषधि नलिई खानपानबाट मात्र मधुमेह नियन्त्रण गरिएको छ र चालकले अन्य स्वास्थ्य मापदण्ड पूरा गरेको छ भने उसलाई सामान्य अवधिको लाइसेन्स दिन सकिन्छ। यस्तो अवस्थामा औषधि प्रयोग गर्ने व्यक्तिलाई लागू हुने पाँच वा तीन वर्षको सीमित अवधि स्वतः लागू हुँदैन।

मेटफर्मिन (Metformin) लगायतका औषधि प्रयोग गर्दा

नियमले मधुमेह उपचारका लागि प्रयोग हुने 'ATC समूह A10' अन्तर्गतका रगतमा चिनी घटाउने सबै औषधिलाई समेट्छ, जसमा मेटफर्मिन पनि पर्छ। यस्ता औषधि प्रयोग गर्ने व्यक्तिले Group 1 लाइसेन्सका लागि बढीमा पाँच वर्ष र Group 2 तथा 3 का लागि बढीमा तीन वर्षको स्वास्थ्य प्रमाणपत्र पाउन सक्छन्।

इन्सुलिन (Insulin) प्रयोग गर्ने चालकका लागि थप मापदण्ड

इन्सुलिन, इन्सुलिन एनालग र ग्लिबेन्क्लामाइड (glibenclamide), ग्लिपिजाइड (glipizide) तथा ग्लिमेपिराइड (glimepiride) जस्ता केही औषधिले हाइपोग्लाइसेमिया अर्थात् अत्यधिक कम रक्तचिनी गराउन सक्छन्। त्यसैले, यस्ता औषधि वा इन्सुलिन पम्प प्रयोग गर्ने व्यक्तिका लागि थप कडा स्वास्थ्य मापदण्ड लागू हुन्छन्।

चालकले अत्यधिक कम रक्तचिनीका संकेत चिन्न सक्ने, त्यसले सवारी सुरक्षामा पार्न सक्ने खतरा बुझ्ने र चिकित्सकको सल्लाह पालना गर्ने क्षमता राख्नुपर्छ। सवारी चलाउँदा हाइपोग्लाइसेमिया भएमा रक्तचिनी ५ mmol/L भन्दा माथि नपुगेसम्म पुनः सवारी चलाउन नहुने स्वास्थ्य निर्देशनालय (Helsedirektoratet) को मार्गदर्शनमा उल्लेख छ।

ट्रक र बस चलाउनेका लागि कडा नियम

Group 2 र 3 अन्तर्गत पर्ने भारी सवारी चालकले इन्सुलिन वा हाइपोग्लाइसेमिया गराउन सक्ने औषधि प्रयोग गर्दा थप सर्त पूरा गर्नुपर्छ। चालकले दिनमा कम्तीमा दुईपटक, सवारी चलाउन सुरु गर्नुभन्दा बढीमा दुई घण्टाअघि र सवारी चलाइरहँदा प्रत्येक दुई घण्टामा रक्तचिनी जाँच गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। आवश्यक परे अझै बढीपटक जाँच गर्नुपर्छ।

यस्ता चालकले पछिल्लो तीन महिनाको रक्तचिनी मापन विवरण देखाउनुपर्ने र मधुमेहको नियमित वार्षिक फलोअपमा रहनुपर्ने हुन्छ। सर्त पूरा भए स्वास्थ्य प्रमाणपत्र बढीमा तीन वर्षका लागि दिन सकिन्छ।

इन्सुलिन वा हाइपोग्लाइसेमिया गराउन सक्ने औषधि प्रयोग गर्ने व्यक्तिले बसमार्फत यात्रु ओसार्ने विशेष अनुमति वा आपत्कालीन (एम्बुलेन्स/प्रहरी) सवारी चलाउने योग्यता भने पूरा गर्न गाह्रो पर्छ।

लाइसेन्स नवीकरण कसरी हुन्छ?

स्वास्थ्यका कारण सीमित अवधिको लाइसेन्स पाएका व्यक्तिले नवीकरणअघि सामान्यतया आफ्नो फास्तलेगे (Fastlege) सँग स्वास्थ्य परीक्षण गराउनुपर्छ। चिकित्सकले स्वास्थ्य विवरण र चालकले भरेको स्वघोषणा हेरेर स्वास्थ्य प्रमाणपत्र तयार गर्छन्। आवश्यक परे विशेषज्ञ चिकित्सकको विवरण पनि माग्न सकिन्छ।

स्वास्थ्य प्रमाणपत्र सडक विभाग (Statens vegvesen) मा बुझाउँदा तीन महिनाभन्दा पुरानो हुनु हुँदैन। केही चिकित्सकले प्रमाणपत्र डिजिटल रूपमा पठाउन सक्छन् भने अन्य अवस्थामा मूल प्रमाणपत्र ट्राफिक स्टेसनमा बुझाउनुपर्छ।

प्रमाणपत्र दर्ता भएपछि अधिकांशले Statens vegvesen को 'Din side' बाटै अनलाइन लाइसेन्स नवीकरण गर्न सक्छन्। विभागले लाइसेन्स नवीकरण गर्नुपर्ने समय आउनुभन्दा करिब तीन महिना पहिले सूचना पठाउँछ।

EU को नयाँ निर्देशनले के परिवर्तन गर्न सक्छ?

EU ले सन् २०२५ मा पारित गरेको नयाँ 'ड्राइभिङ लाइसेन्स निर्देशन' ले हलुका सवारीका चालकमा स्वास्थ्यका कारण सीमित गरिएको लाइसेन्सको अवधिमा थप लचिलो व्यवस्था गर्न बाटो खोलेको छ। यसअन्तर्गत मधुमेह भएका र स्वास्थ्य मापदण्ड पूरा गर्ने व्यक्तिले साधारण कारको लाइसेन्स पाँच वर्षको सट्टा बढीमा दस वर्षसम्म पाउन सक्ने सम्भावना छ।

तर, यसको अर्थ मधुमेह भएका सबै चालकले स्वतः दस वर्षको लाइसेन्स पाउने भन्ने होइन। स्वास्थ्य अवस्था, औषधि, जोखिम र चिकित्सकीय मूल्याङ्कनका आधारमा अवधि निर्धारण हुनेछ। भारी सवारीका लागि लागू हुने कडा स्वास्थ्य मापदण्ड र छोटो अवधि भने कायम नै रहनेछ।

नर्वेमा कहिले लागू हुन सक्छ?

EU को नयाँ निर्देशन २५ नोभेम्बर २०२५ देखि प्रभावमा आएको हो। सदस्य देशहरूले यसलाई राष्ट्रिय कानुनमा समावेश गरेर अधिकांश व्यवस्था २६ नोभेम्बर २०२९ देखि लागू गर्ने कार्ययोजना छ। नर्वे EU को सदस्य नभए पनि EEA सम्झौतामार्फत धेरै EU नियम लागू गर्छ। नयाँ निर्देशन नर्वेमा लागू हुन EEA सम्झौतामा समावेश भएर नर्वेली कानुनमा परिवर्तन हुनुपर्छ, जुन अहिलेसम्म भइसकेको छैन। त्यसैले नर्वेमा अहिले पनि वर्तमान व्यवस्थाहरू नै लागू छन्।

नर्वेली मधुमेह संघ (Diabetesforbundet) द्वारा स्वागत

नर्वेली मधुमेह संघले राम्रोसँग नियन्त्रणमा रहेको मधुमेह र कम दुर्घटना जोखिम भएका व्यक्तिलाई बारम्बार लाइसेन्स नवीकरण गराउने वर्तमान व्यवस्था धेरै कठोर भएको बताउँदै आएको छ। संस्थाका अनुसार पाँच-पाँच वर्षमा नयाँ स्वास्थ्य प्रमाणपत्र ल्याउनुपर्ने व्यवस्थाले चिकित्सककहाँ धाउनुपर्ने बाध्यता, प्रशासनिक झन्झट र व्यक्तिगत खर्च बढाएको छ।

संस्थाले स्वास्थ्य मापदण्ड व्यक्तिगत चिकित्सा मूल्याङ्कन र वास्तविक जोखिममा आधारित हुनुपर्ने बताउँदै पाँच वर्षको अवधि दस वर्षसम्म पुर्‍याउन सकिने परिवर्तनलाई सकारात्मक कदम मानेको छ। नर्वेमा यो नियम कसरी कार्यान्वयन हुन्छ भन्ने स्पष्ट भएपछि संस्थाले नयाँ व्यवस्थाको थप मूल्याङ्कन गर्ने जनाएको छ।